Ważne zmiany w L4 od 1 stycznia 2026 r., ale rewolucji nie będzie

2 tygodni temu 37

Podczas głosowania 21 listopada 2025 r. Sejm przyjął projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
W praktyce zmiany mają przede wszystkim doprecyzować, co wolno, a czego nie wolno podczas korzystania z L4, oraz uporządkować procedury kontrolne
„Praca zarobkowa” na L4 to każda aktywność przynosząca dochód, z wyjątkiem czynności incydentalnych; polecenie pracodawcy nie usprawiedliwia jej wykonywania
„Aktywność niezgodna z celem zwolnienia” obejmuje działania utrudniające leczenie, ale nie zwykłe czynności dnia codziennego
ZUS zyskuje szersze uprawnienia kontrolne i nadzorcze, a ujednolicone procedury badań i odwołań mają ograniczyć spory i skrócić postępowania

Czym jest „praca zarobkowa” i „aktywność niezgodna z celem zwolnienia”

Ustawa wprost wskazuje, że pracą zarobkową w czasie zwolnienia lekarskiego jest każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od rodzaju umowy (etat, zlecenie, B2B, działalność gospodarcza). Wyjątkiem są czynności incydentalne, wymuszone istotnymi okolicznościami - przy czym polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością.

Czego nie wolno na zwolnieniu lekarskim:

prowadzić regularnej działalności gospodarczej,
wykonywać zleceń lub pracy na etacie, nawet „na kilka godzin”,
zastępować współpracownika, bo „brakuje ludzi”,
realizować projektów dla klienta, za które przysługuje wynagrodzenie.

Co może być dopuszczalne:

jednorazowe podpisanie dokumentu, którego brak mógłby spowodować poważne szkody (np. podpisanie pilnej umowy),
sporadyczna czynność formalna, wykonana incydentalnie i bez wpływu na proces leczenia.

Granica między czynnością incydentalną a pracą zarobkową będzie oceniana indywidualnie - i w razie kontroli to ubezpieczony będzie musiał wykazać, że nie doszło do naruszenia przepisów.

Nowe przepisy definiują również pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, czyli wszelkich działań, które mogą utrudniać lub wydłużać leczenie albo rekonwalescencję. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wyłącza z tego katalogu zwykłe czynności dnia codziennego.

Czego nie wolno:

wykonywać ciężkich prac fizycznych przy zwolnieniu z powodu urazu lub choroby kręgosłupa,
brać udziału w intensywnych treningach sportowych podczas L4,
wyjeżdżać na wymagające fizycznie wyjazdy (np. remontowe, survivalowe),
uczestniczyć w imprezach lub aktywnościach sprzecznych z zaleceniami lekarskimi.

Co wolno:

wyjść na zakupy spożywcze lub do apteki,
wyprowadzić psa,
krótko wyjść z domu na spacer, jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych,
pojechać na rehabilitację lub wizytę lekarską.

Kluczowe znaczenie mają zalecenia lekarza, ponieważ to one wyznaczają granice dopuszczalnej aktywności podczas zwolnienia.

Jeden okres zasiłkowy i kilka tytułów ubezpieczenia

Nowe przepisy porządkują również zasady ustalania okresu zasiłkowego. Niezależnie od liczby tytułów ubezpieczenia chorobowego będzie obowiązywał jeden okres zasiłkowy. Jednocześnie ustawodawca potwierdził, że niezdolność do pracy dotyczy co do zasady każdego tytułu ubezpieczenia osobno, a więc dla różnych umów powinny być wystawiane odrębne zwolnienia.

Przewidziano jednak wyjątek: jeżeli charakter danej pracy pozwala na jej wykonywanie mimo choroby, ubezpieczony - na własny wniosek - może nie otrzymać zwolnienia z tego konkretnego tytułu. W takim przypadku musi jednak poinformować odpowiedniego płatnika składek o zwolnieniu wystawionym z innego tytułu.

Co to oznacza w praktyce? Osoba, która pracuje fizycznie na etacie i jednocześnie wykonująca pracę biurową zdalnie może być na L4 u jednego pracodawcy, a u drugiego nadal pracować. Jeśli natomiast praca u drugiego pracodawcy koliduje z leczeniem, nie wolno wykonywać jej na zwolnieniu.

Większe uprawnienia kontrolne ZUS

Zmiany wzmacniają także rolę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy. ZUS zyskuje bardziej rozbudowane kompetencje nadzorcze nad orzeczeniami, w tym możliwość ich uchylania i kierowania do ponownego rozpatrzenia, jeśli zostaną stwierdzone nieprawidłowości.

Jednocześnie ustawodawca szczegółowo opisał tryb badań, doręczeń i sprzeciwu od orzeczeń, wprowadzając jednolite terminy i procedury. Ma to ograniczyć niejasności proceduralne i skrócić czas postępowań, co w założeniu ma służyć zarówno ubezpieczonym, jak i samej instytucji.

Choć lista zmian jest długa, ich wspólnym mianownikiem nie jest rewolucja w L4, lecz doprecyzowanie zasad, które w dużej mierze już funkcjonowały w praktyce i orzecznictwie. Od 1 stycznia 2026 r. pracownicy dostaną jaśniejsze reguły korzystania ze zwolnień lekarskich, a ZUS bardziej czytelne podstawy do kontroli i nadzoru.