Rewolucja w dostępie Ukraińców do opieki zdrowotnej. Rząd pokazał projekt ustawy

• Projekt nowej ustawy zakłada wygaszenie rozwiązań specustawy dla obywateli Ukrainy
• Zmienią się m.in. zasady dostępu do bezpłatnej opieki zdrowotnej. Niepracujący Ukraińcy będą podlegali opiece medycznej w takim zakresie, jak pozostali niepracujący cudzoziemcy
• Będą mogli korzystać z bezpłatnych świadczeń tylko w stanach nagłych, a kobiety także w ciąży i w połogu. Choć są też wyjątki

W 2026 r. zmiana zasad pomocy Ukraińcom. Rząd obetnie m.in. dostęp do opieki zdrowotnej

Do konsultacji publicznych trafił zapowiadany przez rząd projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Zakłada przede wszystkim uchylenie przepisów tzw. specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, oraz przeniesienie najważniejszych jej narzędzi do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. W tym przewiduje także istotne zmiany w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej dla Ukraińców. 

Uchwalona niespełna cztery lata temu specustawa służyła, przypomnijmy, m.in. "szybkiej rejestracji i potwierdzaniu legalności pobytu, dostępowi do niezbędnych usług publicznych". Gwarantowała Ukraińcom, którzy przybyli po wybuchu wojny, także dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach zbliżonych do tych obowiązujących obywateli Polski.

Katalog świadczeń, z których korzystać mogli nieubezpieczeni, ograniczyła już nieco (pełnoletni Ukraińcy stracili prawo do refundacji leków i wybranych świadczeń, takich jak np. leczenie uzdrowiskowe, zabiegi endoprotezoplastyki i usunięcia zaćmy czy stomatologia) ostatnia tegoroczna nowelizacja przepisów. 

Przekazany do zaopiniowania projekt przewiduje dalej idące ograniczenia w dostępie do opieki zdrowotnej. Projektodawca przekonuje wszak, że po blisko czterech latach sytuacja ukraińskich uchodźców w Polsce jest bardziej stabilna, a instytucje publiczne i samorządy nauczyły się obsługiwać nowoprzybyłych cudzoziemców w ramach zwykłych procedur.

- Większość uchodźców znalazła zatrudnienie, a ich dzieci uczęszczają do szkół i zintegrowały się z polskimi uczniami. Dlatego dalsze utrzymywanie ustawy, zawierającej rozwiązania specjalne, może tworzyć ryzyko nierównego traktowania w relacjach do ogólnego reżimu prawa dla cudzoziemców - tłumaczy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Co zatem się zmieni? Projekt m.in. znacząco obcina dostęp do opieki zdrowotnej niepracującym cudzoziemcom. Po wejściu w życie ustawy będą podlegali opiece medycznej w takim zakresie, jak pozostali niepracujący cudzoziemcy przebywający na terenie Polski. 

Opieka zdrowotna będzie udzielana bezpłatnie jedynie:

• małoletnim,
• osobom pracującym (ubezpieczonym)
• zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania.

Nieubezpieczeni, analogicznie do zasad obowiązujących Polaków, będą mieli zatem dostęp jedynie do bezpłatnych świadczeń w stanach nagłych, gdy są kobietami w ciąży i połogu lub osobami do ukończenia 18. roku życia.

Wyjątek od tej zasady, zgodnie z decyzją Rady UE, stanowić będą jedynie:

• żołnierze, którzy odnieśli obrażenia w wyniku działań wojennych (bez konieczności posiadania numeru PESEL ze statusem UKR),
• posiadające numery PESEL ze statusem UKR ofiary tortur, gwałtu lub innych poważnych form przemocy i osoby, z grup szczególnie wrażliwych w okresie zamieszkiwania w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.

Z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa epidemiologicznego na terytoriom RP osoby objęte ochroną czasową będą bezpłatnie uprawnione także do świadczeń związanych z zapobieganiem oraz zwalczaniem zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Przedłużenie legalności pobytu, nowe zasady rejestracji i cięcia w świadczeniach 

Przede wszystkim jednak opiniowany projekt przenosi do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony uregulowania dotyczące PESEL UKR, który potwierdzał będzie legalny pobyt.

Zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel. 

Istotną zmianą jest także wprowadzenie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 14 dni od wjazdu do Polski powoduje, iż ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.

Zakłada także przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwić ma im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.

Ograniczeniu ulegną natomiast świadczenia socjalne, oferowane przez Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Projekt ogranicza m.in. pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.

Ma także zakończyć możliwość zakładania działalności gospodarczej na specjalnych zasadach, tj. takich jak dla obywateli polskich. Z kolei działalności założone na mocy specustawy nadal będą mogły funkcjonować tylko, jeśli spełniają inne ustawowe przesłanki do końca okresu legalności pobytu obywateli Ukrainy.

Przepisy przejściowe 

Projekt przewiduje przepisy przejściowe pozwalające na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Chodzi tu zwłaszcza o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; utrzymanie rozwiązań związanych z zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny, czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r.

Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady Unii Europejskiej, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.

Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie:

• finansowanie dodatkowych zadań w szkołach,
• bezpłatny transport,
• pomoc materialna dla uczniów,
• możliwość nauki w oddziale przygotowawczym,
• dodatkowe lekcje języka polskiego,
• podwyższone limity godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli,
• brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych.

Po tym terminie szkoły powrócą do zwykłych zasad. Ustawa wejdzie w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r. 

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.