Rewolucja w 800 plus. Rodzice nie będą musieli już tego robić

800 plus filarem polskiego systemu wsparcia

Polski system wsparcia socjalnego przeszedł w ostatniej dekadzie drogę, którą śmiało można nazwać kopernikańskim przewrotem. Jeszcze kilkanaście lat temu pomoc państwa była celowana, niska i obarczona skomplikowanymi kryteriami dochodowymi, co często stygmatyzowało beneficjentów. Wprowadzenie programu 500 plus w 2016 roku zmieniło paradygmat myślenia o polityce prorodzinnej, stawiając na powszechność i brak progów finansowych. To świadczenie, które z założenia miało być impulsem demograficznym, z biegiem lat przekształciło się w kluczowy element domowych budżetów, pełniąc funkcję stabilizatora ekonomicznego dla milionów polskich rodzin. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego transfery socjalne miały niebagatelny wpływ na skrajne ubóstwo, redukując je w grupach najbardziej narażonych na wykluczenie.

Fot. evgenyatamanenko/Getty Images/CanvaPro

W obliczu szalejącej w ostatnich latach inflacji, która drastycznie obniżyła siłę nabywczą pieniądza, realna wartość pierwotnego świadczenia spadła w pewnym momencie o ponad 20 procent. Odpowiedzią na ten proces była waloryzacja do kwoty 800 złotych, która weszła w życie wraz z początkiem 2024 roku. Zmiana ta, choć kosztowna dla budżetu państwa, mówimy tu o dziesiątkach miliardów złotych rocznie, była konieczna, by zachować socjalny charakter programu. Jednak sama wysokość przelewu to nie wszystko. System dystrybucji tych środków, mimo postępującej cyfryzacji, wciąż opiera się na mechanizmach, które wielu obserwatorów rynku i samych rodziców uważa za archaiczne i niepotrzebnie angażujące czas obywateli. Dyskusja o efektywności programu przeniosła się więc z pytania “ile?” na pytanie ”jak?”, otwierając drogę do zmian administracyjnych.

To kluczowy element programu 800 plus

Obecnie funkcjonujący model obsługi programu 800 plus, mimo przeniesienia ciężaru wypłat do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i pełnej cyfryzacji procesu, wciąż wymaga od rodziców i opiekunów dużej dyscypliny. Kluczowym pojęciem jest tutaj "okres świadczeniowy”, który trwa od 1 czerwca danego roku do 31 maja roku następnego. Aby zachować ciągłość wypłat i otrzymać pieniądze bez zbędnej zwłoki, wniosek należy złożyć w ściśle określonym oknie czasowym, zazwyczaj startuje ono 1 lutego. Rodzice, chcąc mieć pewność, że czerwcowy przelew wpłynie na konto terminowo, muszą dopełnić formalności najpóźniej do końca kwietnia. Każde opóźnienie, nawet o kilka dni, skutkuje przesunięciem terminu wypłaty wyrównania, co dla wielu domowych budżetów może stanowić istotne zachwianie płynności finansowej.

Fot. Marek BAZAK/East News

Jeszcze większym problemem jest termin ostateczny, przypadający na koniec czerwca. Złożenie dokumentów po tej dacie oznacza bezpowrotną utratę świadczenia za miniony miesiąc, gdyż prawo do pieniędzy przysługuje dopiero od miesiąca złożenia wniosku. Taki system, choć logiczny z punktu widzenia księgowości budżetowej, generuje niepotrzebny stres i zmusza miliony Polaków do corocznego "rytuału” logowania się na Platformę Usług Elektronicznych (PUE ZUS), portal Emp@tia czy do bankowości elektronicznej, by potwierdzić dane, które w przeważającej większości przypadków nie uległy żadnej zmianie. To właśnie ten aspekt, powtarzalność czynności administracyjnej przy braku zmian w stanie faktycznym, stał się punktem wyjścia do analizy obecnych procedur przez resort rodziny. Skoro państwo posiada już komplet danych, a systemy są zintegrowane, sensowność corocznego składania tych samych deklaracji staje pod dużym znakiem zapytania.

Zobacz też: W tym wypadku od PIT możesz odliczyć wydatki na leki i rehabilitację. Mało kto zdaje sobie sprawę

Rewolucja w 800 plus, to ma ulec zmianie

W odpowiedzi na te wyzwania rząd zapowiedział wprowadzenie rozwiązania, które może być największym ułatwieniem dla beneficjentów od momentu uruchomienia programu. Zgodnie z informacjami płynącymi z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają zaawansowane prace nad zniesieniem obowiązku corocznego składania wniosków o 800 plus. Nowa koncepcja zakłada, że świadczenie byłoby przyznawane w sposób automatyczny na kolejne okresy, bez konieczności jakiejkolwiek aktywności ze strony rodzica, o ile jego sytuacja prawna i faktyczna nie uległa zmianie. Jest to krok w stronę nowoczesnej administracji 3.0, gdzie to państwo służy obywatelowi, wykorzystując posiadane zasoby danych, zamiast zmuszać go do pełnienia roli posłańca między urzędami.

Zmiana ta miałaby kolosalne znaczenie nie tylko dla wygody obywateli, ale również dla efektywności działania samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak konieczności przetwarzania milionów niemal identycznych wniosków każdego roku odciążyłby systemy informatyczne oraz urzędników, pozwalając na przekierowanie zasobów do obsługi bardziej skomplikowanych spraw. Mechanizm ten prawdopodobnie opierałby się na weryfikacji danych w oparciu o rejestry PESEL oraz bazy podatkowe. Oczywiście w sytuacjach zmiany opiekuna prawnego, wyjazdu za granicę czy innych zdarzeń mających wpływ na uprawnienia do świadczenia wciąż istniałby obowiązek zgłoszenia aktualizacji. Jeśli jednak zapowiedzi te wejdą w życie, rodzice zyskają nie tylko pieniądze, ale i cenny czas, a polski system socjalny stanie się jednym z najbardziej zautomatyzowanych w Europie, eliminując zbędną biurokrację tam, gdzie jest ona najmniej potrzebna. Zmiany mają wejść w życie od 2027 roku.