Podstępny niedobór. Sprawia, że ciągle czujesz się zmęczony

• Badanie żelaza warto wykonać przy zmęczeniu, bladości, zawrotach głowy, obfitych miesiączkach lub podejrzeniu niedokrwistości
• Najważniejsze parametry to: żelazo, ferrytyna, TIBC/transferyna oraz morfologia
• Na badanie należy zgłosić się rano, na czczo, po nocnym odpoczynku
• Interpretację wyników zawsze należy powierzyć lekarzowi

Dlaczego warto badać poziom żelaza?

Żelazo to pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu — od układu krwionośnego, przez nerwowy, po odpornościowy. Znajduje się przede wszystkim w hemoglobinie, ale część magazynowana jest także w ferrytynie i hemosyderynie. Badanie poziomu żelaza oraz powiązanych parametrów jest zalecane, gdy pojawiają się:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• bladość skóry, zawroty głowy, duszności, kołatanie serca,
• łamliwość włosów i paznokci, suchość skóry, zajady,
• pogorszenie koncentracji, obniżony nastrój,
• obfite miesiączki lub podejrzenie przewlekłej utraty krwi,
• objawy sugerujące niedokrwistość,
• podejrzenie zaburzeń wchłaniania lub stanu zapalnego.

Badanie wykonuje się także, gdy istnieje ryzyko nadmiaru żelaza np. przy nadmiernej suplementacji czy chorobach związanych z akumulacją żelaza w organizmie. Najczęściej zleca się cały panel parametrów związanych z gospodarką żelazową:

• żelazo w surowicy – aktualnie dostępne żelazo,
• ferrytyna – zapasy żelaza w organizmie,
• TIBC i transferyna – zdolność wiązania i transport żelaza,
• morfologia krwi – ocena hemoglobiny i ewentualnych objawów niedokrwistości.

Samo oznaczenie żelaza bywa niewystarczające, bo jego poziom zmienia się w zależności od pory dnia, diety i przyjmowanych suplementów. Dlatego tak ważne jest zestawienie wyników całego panelu.

Jak przygotować się do badania?

• na pobranie krwi zgłoś się rano, na czczo (8–12 h bez jedzenia),
• w dniu badania pij wyłącznie wodę,
• unikaj intensywnego wysiłku i stresu przed pobraniem,
• odpocznij ok. 10–15 minut przed wejściem do gabinetu,
• poinformuj o przyjmowanych suplementach i lekach, szczególnie tych zawierających żelazo.

Niedobór i nadmiar żelaza

Gdy organizm wykorzystuje zapasy żelaza, ferrytyna spada, a produkcja hemoglobiny staje się utrudniona – pojawia się niedokrwistość z niedoboru żelaza. Typowe objawy to zmęczenie, bladość, pogorszenie kondycji włosów i skóry, bóle głowy, kołatania serca, a także zmniejszona wydolność fizyczna. U osób aktywnych fizycznie niedobór może prowadzić do osłabionej regeneracji i spadku wydajności treningowej.

Nadmiar żelaza zdarza się rzadziej, ale może być groźny – żelazo gromadzi się w narządach, prowadząc do uszkodzenia wątroby, serca czy trzustki. Najczęstsze przyczyny to nadmierna suplementacja, częste transfuzje lub choroby genetyczne (np. hemochromatoza).

Pełna interpretacja badań żelaza zawsze wymaga uwzględnienia objawów, wyników dodatkowych badań (CRP, morfologia, TIBC, ferrytyna), a niekiedy także diagnostyki w kierunku krwawień czy zaburzeń wchłaniania. W przypadku wystąpienia zaburzeń celem jest przecież nie tylko powrót do normy, ale przede wszystkim odnalezienie i eliminacja przyczyny problemu.

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.