Łykamy na potęgę, bez przerwy. Uśmierca komórki, sprzyja cukrzycy

• Żelazo jest niezbędne do życia, ale organizm nie potrafi skutecznie usuwać jego nadmiaru
• Niedobór żelaza dotyczy ok. 30 proc. ludzi na świecie i prowadzi m.in. do anemii oraz osłabienia serca i odporności
• Nadmiar żelaza nasila stres oksydacyjny i może uszkadzać komórki, białka oraz DNA
• Przewlekłe przeciążenie żelazem wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób serca, cukrzycy typu 2, chorób neurodegeneracyjnych i nowotworów

Żelazo i jego funkcje w organizmie

Żelazo jest mikroelementem niezbędnym do życia. Stanowi kluczowy składnik hemoglobiny, dzięki której tlen może być transportowany z płuc do wszystkich tkanek. Bierze też udział w pracy mięśni, syntezie DNA oraz oddychaniu komórkowym zachodzącym w mitochondriach.

Jednocześnie organizm musi bardzo precyzyjnie kontrolować ilość żelaza. Nie istnieje bowiem skuteczny mechanizm jego aktywnego wydalania – nadmiar tego pierwiastka odkłada się w tkankach, głównie w wątrobie, trzustce i sercu. Dlatego, jak zaznaczają naukowcy z Collegium Medicum UJ w pracy opublikowanej w „Medicina Internacia Revuo” w 2023 r., kluczowe znaczenie ma zachowanie równowagi, czyli tzw. homeostazy żelaza.

Przyczyny i skutki niedoborów żelaza

Niedobór żelaza jest jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie. Według danych przywoływanych w pracy krakowskich badaczy, dotyczy on nawet około 30 proc. globalnej populacji i pozostaje główną przyczyną niedokrwistości. Do jego rozwoju prowadzą m.in. nieprawidłowa dieta, zaburzenia wchłaniania w jelitach, zwiększone zapotrzebowanie (np. w ciąży) oraz przewlekłe utraty krwi.

Początkowo niedobór żelaza może przebiegać niemal bezobjawowo. Z czasem jednak pojawiają się typowe symptomy:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• zawroty głowy,
• duszność,
• bladość skóry.

Autorzy publikacji podkreślają, że długotrwały niedobór wpływa także na układ odpornościowy, obniża wydolność serca i może zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. U dzieci i niemowląt wiąże się dodatkowo z zaburzeniami rozwoju poznawczego.

Groźne efekty nadmiaru żelaza

O ile skutki niedoboru żelaza są powszechnie znane, o tyle jego nadmiar bywa bagatelizowany. Tymczasem, jak wskazują naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, nadmierne gromadzenie żelaza w organizmie sprzyja nasileniu stresu oksydacyjnego. W takich warunkach dochodzi do powstawania reaktywnych form tlenu, które mogą uszkadzać komórki, białka oraz materiał genetyczny.

Badacze wskazują, że przewlekły nadmiar żelaza wiąże się ze zwiększonym ryzykiem:

• chorób serca,
• cukrzycy typu 2,
• chorób neurodegeneracyjnych,
• nowotworów.

Opisywany jest także mechanizm tzw. ferroptozy – formy śmierci komórkowej zależnej od żelaza, która odgrywa rolę w patogenezie wielu chorób ogólnoustrojowych.

Jak widać, nadmiar żelaza może prowadzić nie tylko do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak zaparcia czy bóle brzucha; w dłuższej perspektywie żelazo może odkładać się w narządach i prowadzić do ich uszkodzenia. Właśnie dlatego suplementacja żelaza powinna być stosowana wyłącznie po potwierdzeniu niedoboru i zawsze pod kontrolą lekarza.

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.