Konflikt serologiczny a choroba hemolityczna płodu i noworodka. Trwa badanie ABM

3 tygodni temu 20

Rozpoczęła się rekrutacja do badania Non-D NIPT (GeKON), które dotyczy kobiet w ciąży z konfliktem serologicznym (obecność przeciwciał anty-C, anty-c, anty-E lub anty-K)
To nieinwazyjne badania grupy krwi płodu, które pozwalają lepiej ocenić ryzyko wystąpienia konfliktu serologicznego (a czasem go wykluczyć) i zaproponować odpowiednią opiekę
Projekt jest finansowany przez Agencję Badań Medycznych w ramach niekomercyjnych badań klinicznych

Nieinwazyjne badanie, które pozwala lepiej ocenić ryzyko konfliktu serologicznego

Konflikt serologiczny to niezgodność grup krwi między matką a płodem. Najczęściej dotyczy tzw. antygenu D (czyli cząsteczki znajdującej się na krwinkach czerwonych) w układzie Rh i ma miejsce w sytuacji, w której krwinki matki nie zawierają antygenu D (matka ma grupę krwi Rh-), a płód ma antygen D (grupa krwi Rh+).

Jeśli kobieta nie otrzyma odpowiedniego profilaktycznego leczenia, czyli immunoglobuliny anty-D, to przeciwciała które wytworzy przeciwko krwinkom czerwonym płodu mogą przechodzić przez łożysko i niszczyć krwinki czerwone płodu. Konsekwencją tego jest m.in. choroba hemolityczna noworodka.

Jeśli mówi się o konflikcie serologicznym, to zwykle myśli się o niezgodności w zakresie grupy Rh. Niekiedy niepotrzebnie leczeniu i nadmiarowej opiece podlegają ciężarne pacjentki, u których konflikt serologiczny nie wystąpił. Z kolei inne ciężarne, u których konflikt serologiczny pojawia się w zakresie innych grup, mogą nie być objęte opieką.

Stąd badanie badania Non-D NIPT, które dotyczy kobiet w ciąży z konfliktem serologicznym (obecność przeciwciał anty-C, anty-c, anty-E lub anty-K). W ramach badania finansowanego przez Agencję Badań Medycznych wykonywane są nieinwazyjne badanie grupy krwi płodu, co pozwala lepiej ocenić ryzyko wystąpienia konfliktu serologicznego, a czasem wręcz go wykluczyć, i zaproponować odpowiednią opiekę.

Badanie nosi tytuł "Rola nieinwazyjnego genotypowania antygenów grup krwi płodu innych niż RhD (non-D NIPT) w opiece nad zimmunizowaną ciężarną".

Jest szczególnie ważne, bo choroba hemolityczna płodu i noworodka (HDFN) może mieć różne nasilenie, od stosunkowo łagodnego objawiającego się przedłużoną żółtaczką noworodka po ciężki - przebiegający z obrzękiem płodu. Nieleczony, prowadzi do obumarcia wewnątrzmacicznego płodu.

Stąd szukanie sposobów na poprawę opieki nad ciężarną zagrożoną HDFN, m.in. poprzez poprawę diagnostyki i kwalifikacji do leczenia. Może to mieć wpływ:

na ratowanie życia płodu lub noworodka z szansą na pełne wyzdrowienie,
zapobieganie przedwczesnemu zgonowi płodu,
poprawę jakości życia ciężarnej

Obecnie, zgodnie z obowiązującymi w Polsce standardami opieki okołoporodowej u wszystkich kobiet ciężarnych do 10 tygodnia ciąży należy zbadać obecność alloprzeciwciał.

Jeśli zostaną wykryte, ciąża jest zaliczana do grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia HDFN, a pacjentka jest kierowana do ośrodka referencyjnego, który wdraża odpowiednie procedury diagnostyczne i terapeutyczne, w tym monitorowanie stanu płodu.

Konflikty serologiczne "non-D"

Do niedawna najczęściej HDFN była skutkiem konfliktu w zakresie antygenu D z układu Rh, ale stosowanie od lat 70-tych immunoprofilaktyki anty-D po porodzie RhD dodatniego dziecka, jak i śródciążowo, ograniczyło częstość immunizacji z ok. 20 proc. do 0,3 proc.

W związku z tym konflikty serologiczne powodowane immunizacją anty-D stają się coraz rzadsze i na pierwszy plan wysuwają się konflikty powodowane przez inne istotne klinicznie antygeny takie jak antygen K z układu Kell czy antygeny C, c, G lub E z układu Rh, określane ogólnie jako „non-D”.

Badania wykazują, że u ok. 20 proc. dzieci, których matki wytwarzały przeciwciała przeciwko antygenom nie-anty-D, przebieg HDFN jest ciężki, często wymaga transfuzji dopłodowych i/lub wymiennych, a w ok. 1 proc. choroba kończy się śmiercią dziecka. Obecnie nie ma dostępnej profilaktyki konfliktu spowodowanego przez antygeny inne niż RhD.

Warto jednak pamiętać, że nie każda ciąża u pacjentki zimmunizowanej jest obciążona ryzykiem HDFN. Jeśli dziecko nie odziedziczyło od ojca niezgodnego antygenu, to wytwarzane przez matkę przeciwciała nie stanowią zagrożenia dla dziecka, a taka ciąża może być zaliczona do grupy niskiego ryzyka i nie wymaga prowadzenia w ośrodku referencyjnym. Mimo to, standardem postępowania w przypadku każdej ciąży u zimmunizowanej pacjentki jest traktowanie jej jak ciąży wysokiego ryzyka, bez uwzględnienia grupy krwi płodu.

Oznacza to, że nawet jedna trzecia pacjentek może być poddawana niepotrzebnym procedurom diagnostycznym w czasie ciąży, co znacznie zwiększa obciążenie systemu opieki zdrowotnej oraz pogarsza jakość życia samych ciężarnych.

Stąd potrzeba optymalizacji postępowania i określenia obecności niezgodnego antygenu na krwinkach płodu w obecnej ciąży i oszacowania rzeczywistego ryzyka wystąpienia HDFN.

Jak wyjaśnia Główna Badacz dr n. med. Eliza Głodkowska-Mrówka z Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, kobiety, u których taki test pokaże niskie ryzyko, z jednej strony mają mniejszy stres, z drugiej strony nie wymagają tylu badań - mniej obciąża się w ten sposób system, a to przekłada się na krótsze kolejki, mniej nakładów finansowych.

Z kolei niezbędna opieka skupić się może na ciężarnych faktycznie noszących płody niezgodne antygenowo z matką, a przez to realnie zagrożone wystąpieniem HDFN.

Nieinwazyjne badanie, które może mieć duży wpływ dla płodu i ciężarnej

Taką możliwość daje nieinwazyjne genotypowanie antygenów grupowych krwi płodu (NIPT) z krwi matki (z wolnego krążącego DNA płodu).

Na podstawie oznaczonego genotypu i przewidywanego fenotypu antygenu płodu można przeprowadzić zakwalifikowanie zimmunizowanej ciężarnej z przeciwciałami non-D do rzeczywistej grupy wysokiego lub niskiego ryzyka.

Dzięki temu możliwe jest wypracowanie nowego standardu opieki - celowanego monitoringu i leczenia tylko tych ciężarnych, które mają wysokie ryzyko HDFN.

Celem eksperymentu badawczego, finansowanego przez ABM, jest ustalenie roli badania diagnostycznego, nieinwazyjnego genotypowania antygenów grupowych krwi płodu (NIPT) z krwi matki (z wolnego krążącego DNA płodu) w perinatologicznej praktyce klinicznej u zimmunizowanych ciężarnych z przeciwciałami non-D. Chodzi o dostosowanie opieki położniczej i ewentualną zmianę schematu postępowania medycznego.

Hipoteza badawcza zakłada bowiem, że na podstawie wysokowiarygodnego wyniku NIPT można oszacować ryzyko wystąpienia HDFN u danej pacjentki i prowadzić celowany monitoring oraz leczenie tylko tych ciężarnych, które są zakwalifikowane do grupy wysokiego ryzyka, a w przypadku ciąży niskiego ryzyka HDFN na podstawie wyniku NIPT - można odstąpić od obecnego schematu.

Eksperyment badawczy ma także poszerzyć wiedzę i edukację na temat konfliktów matczyno-płodowych non-D w środowisku medycznym i pacjentów. Chodzi m.in. o wyniki obserwacji przebiegu konfliktu serologicznego wywołanego przez przeciwciała inne niż anty-D.

W perspektywie długoterminowej, zmiana standardu jaka może dokonać się dzięki wynikom eksperymentu, pozwoliłaby na zawężenie grupy ciężarnych wymagających częstego monitoringu do tych, gdzie ryzyko wystąpienia HDFN jest faktycznie wysokie.

Do tej pory do badania włączono i przebadano ponad 20 kobiet. Rekrutacja rozpoczęła się w kwietniu, a projekt zaplanowano na 4 lata.

się włączyć do projektu i przebadać 24 kobiety, a rekrutację rozpoczęliśmy w kwietniu.