Zaskakujące sygnały demencji u młodych pacjentów. Choroba bywa trudna do zauważenia

• Napisz do mnie, jeśli chcesz podzielić się spostrzeżeniami: karolina.branska@medonet.pl
• Więcej aktualnych wiadomości znajdziesz na stronie głównej Onetu
• Dużo czytania, a mało czasu? Sprawdź skrót artykułu

SPIS TREŚCI

1. Demencja rozwija się subtelnie. Takie sygnały powinny zaniepokoić
2. Jak odróżnić, kiedy mamy do czynienia po prostu ze starzeniem się, a kiedy to coś poważniejszego?
3. "Pacjenci mogą nie wiedzieć, że są chorzy"

Demencja rozwija się subtelnie. Takie sygnały powinny zaniepokoić

Demencja rozwija się stopniowo, dlatego trudno zauważyć jej początek. Najnowsze badania pokazują, że choroba może postępować nawet przez 10–20 lat, zanim pojawią się wyraźne objawy. Zmiany są trwałe i narastają z czasem, dlatego tak ważne jest wychwycenie subtelnych sygnałów, szczególnie jeśli w rodzinie występowały przypadki demencji w młodym wieku, czyli przed 65. rokiem życia.

Rozpoznanie nie jest proste, ponieważ problemy poznawcze mogą pojawiać się również w wyniku stresu, zmęczenia, zaburzeń hormonalnych czy depresji — w takich sytuacjach są jednak przejściowe. Warto wiedzieć, że demencja u osób młodszych wygląda inaczej niż u seniorów. Wczesne postacie choroby rzadziej wiążą się z pogorszeniem pamięci, częściej natomiast objawiają się błędami językowymi, trudnościami w wykonywaniu zadań czy zmianami w zachowaniu.

• Czytaj także: Żona pana Adama nie mogła wpisać PIN-u na terminalu. Potem usłyszeli: proszę państwa, to alzheimer.

— Osoby przed 65. r.ż. zazwyczaj są jeszcze aktywne zawodowo. Niepokojące jest, gdy zaczynają mieć problemy z wykonywaniem swoich obowiązków w pracy, z wielozadaniowością, decyzyjnością, planowaniem, kończeniem zadań. Trudno to wyłapać, bo często takie osoby maskują te objawy, np. delegują swoje obowiązki na innych pracowników. Innym zauważalnym objawem mogą być objawy językowe (brak słów) lub objawy wzrokowe — np. problemy z wyczuciem odległości, np. podczas parkowania — te osoby często trafiają do okulisty, a nawet mają wykonywane zabiegi na oczy, które jednak nie przynoszą żadnej poprawy. Problem nie dotyczy bowiem oczu, lecz mózgu — to chorujący mózg błędnie przetwarza informacje wzrokowe — zauważa dr n. med. Urszula Skrobas.

Ekspertka podkreśliła, że w demencji pojawiającej się w młodszym wieku mogą występować również zmiany w zachowaniu. Zwróciła uwagę, że sygnałem ostrzegawczym jest sytuacja, gdy osoba trafia do psychiatry, a przepisane leki czy psychoterapia nie przynoszą poprawy. W takim przypadku — jak zaznaczyła — należy rozważyć i przeprowadzić diagnostykę różnicową, aby sprawdzić, czy przyczyną objawów behawioralnych nie jest proces neurodegeneracyjny w mózgu.

Dodała, że podobne symptomy mogą występować także u osób po 65. roku życia, jednak mają one inny charakter. Wyjaśniła też, że w tym wieku wiele osób przechodzi na emeryturę i traci rutynę, która wcześniej ułatwiała funkcjonowanie. Niektórzy radzą sobie gorzej — mają trudności z odnalezieniem się w nowych miejscach, wykonywaniem wyuczonych czynności, takich jak gotowanie czy opłacanie rachunków, a także zaczynają podejmować błędne decyzje finansowe. Według ekspertki po 65. roku życia problemy częściej dotyczą uczenia się nowych rzeczy, przyswajania informacji oraz tzw. pamięci świeżej, czyli zapamiętywania bieżących wydarzeń, rozmów czy wizyt u lekarzy.

Polecamy też: Pięć najczęstszych objawów demencji. Pojawiają się zwykle w tej kolejności.

Jak odróżnić, kiedy mamy do czynienia po prostu ze starzeniem się, a kiedy to coś poważniejszego?

— W naturalnym starzeniu zaczynamy myśleć wolnej, więcej czasu zajmuje nam wykonanie pewnych czynności, np. znalezienie właściwego słowa. Nie potrzebujemy jednak pomocy w codziennym funkcjonowaniu. W demencji najważniejsza jest zmiana w porównaniu z tym, jak ta osoba funkcjonowała wcześniej. Warto wiedzieć, że wiele z objawów demencji, jak np. to, że nie możemy sobie przypomnieć słów, może być spowodowane też przemęczeniem, stresem, przeciążeniem. Dlatego zanim zaczniemy kogoś diagnozować, trzeba zadbać w pierwszej kolejności o odpowiedni sen, odpoczynek, rozładowanie zgromadzonego, przewlekłego stresu — zauważa dr n. med. Urszula Skrobas.

Ekspertka wyjaśniła, że chodzi przede wszystkim o zmiany w osobowości. Zaznaczyła, że jeśli w ciągu około 10 lat, u osoby bez wcześniejszych chorób psychiatrycznych, pojawia się wyraźna zmiana — na przykład staje się apatyczna i obserwuje się spłycenie afektu — może to być jeden z pierwszych, dyskretnych objawów. Wskazała, że sygnałem ostrzegawczym jest sytuacja, gdy ktoś porzuca swoje wieloletnie hobby i traci zainteresowanie tym, co wcześniej sprawiało mu przyjemność.

• Dowiedz się więcej o objawach: Jak poznać, że w mózgu rozwija się demencja? Neurolog o pierwszym widocznym sygnale.

— Miałam kiedyś pacjentkę, która co tydzień organizowała obiady rodzinne. W pewnym momencie przestała, straciła zainteresowanie tymi spotkaniami. Bliskim to wydało się dziwne, choć ona sama twierdziła, że wszystko jest w porządku. Żona jednego z moich pacjentów zaniepokoiła się, kiedy zmienił się z osoby bardzo oszczędnej na rozrzutną, zaczął kupować jej różne rzeczy. W pierwszym momencie wydało jej się to miłe, dopóki nie okazało się, że zaczął podejmować nieprawidłowe decyzje finansowe, brać kredyty — opowiada.

Ekspertka zwróciła uwagę, że osoby chorujące na demencję w młodym wieku często zajmują wysokie stanowiska — są to dyrektorzy, profesorowie, osoby zadbane, dobrze wyglądające, bez oznak starzenia, takich jak siwe włosy. Podkreśliła, że z tego powodu choroba jest trudna do zauważenia, a diagnoza znacznie się opóźnia. Wskazała, że w przypadku demencji u młodszych osób proces rozpoznania trwa średnio półtora roku dłużej niż u osób starszych. Zaznaczyła również, że choć dojrzały człowiek może zmieniać się pod wpływem przemyśleń czy życiowych doświadczeń, nie należy mylić tego z demencją.

• Sprawdź też: Ta choroba rozwija się po cichu. Neurolog: jednego objawu nie da się pomylić z niczym.

Wyjaśniła, że choroba jest wynikiem przewlekłego procesu neurodegeneracyjnego w mózgu, który postępuje w czasie, a zmiany w zachowaniu nie są świadome ani celowe. Według ekspertki chodzi o nieprawidłowe, społecznie sprzeczne działania, nad którymi osoba nie ma kontroli. Wskazała, że objawy obejmują znaczącą zmianę w funkcjonowaniu i zachowaniu w porównaniu do wcześniejszego okresu — chorzy stają się bardziej odhamowani, skracają dystans, podejmują nieuzasadnione decyzje finansowe, często wchodzą w hazard, a nawet w konflikt z prawem. Podkreśliła, że wszystkie te zachowania są skutkiem choroby mózgu.

"Pacjenci mogą nie wiedzieć, że są chorzy"

— Na początku procesu neurodegeneracyjnego chorzy najczęściej mają wgląd w swoją sytuację, ale wraz z przebiegiem choroby pojawia się zjawisko o nazwie anozognozja, czyli brak świadomości własnej choroby. Związane jest to z uszkodzeniem prawej półkuli mózgu. Różnica między psychologicznym wyparciem choroby, a tym, że chory nie zdaje sobie z niej sprawy, polega na zmianach strukturalnych i funkcjonalnych mózgu w przypadku anozognozji — tłumaczy specjalistka.

Ekspertka zaznaczyła, że przekonywanie osoby chorej, iż cierpi na demencję, nie przynosi żadnych korzyści, a wręcz może pogorszyć sytuację. Wyjaśniła, że osoby z tym schorzeniem nie są w stanie uświadomić sobie swojej choroby, a próby nakłaniania ich do przyjęcia tej informacji mogą prowadzić do narastania negatywnych emocji i konfliktów. Podkreśliła również, że stres związany z takimi sytuacjami powoduje wzrost poziomu kortyzolu, co dodatkowo pogłębia zaburzenia poznawcze.

Redakcja poleca: Co oznacza zapominanie słów? Lekarz mówi, kiedy to czerwona flaga. "Absolutnie wymaga diagnostyki"

Dodatkowo dr Skrobas zwróciła uwagę na zjawisko anozognozji, czyli objawu neurologicznego często występującego w przebiegu różnych demencji. Dodała, że jego pojawienie się zależy od wielu czynników, w tym rodzaju demencji i stadium choroby. W przypadku choroby Alzheimera — jak wskazała — nawet 80 proc. pacjentów może doświadczyć anozognozji na pewnym etapie choroby.