Ulga dla rodzin 4+ (PIT-0): nawet 171 tys. zł przychodów rodziców wolnych od podatku. Jak przedsiębiorcy i rodzice rozliczają zwolnienie podatkowe?

Ulga dla rodzin 4+ przysługuje podatnikom, którzy wykonują władzę rodzicielską, pełnią funkcję opiekuna prawnego lub są rodziną zastępczą wobec co najmniej czworga dzieci. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwolnienie obejmuje przychody do kwoty 85 528 zł rocznie i dotyczy:
• przychodów z umowy o pracę (w tym honorariów autorskich w ramach stosunku pracy),
• przychodów z umów zlecenia zawartych z firmą,
• przychodów z działalności gospodarczej (bez względu na formę opodatkowania),
• świadczeń z ubezpieczenia społecznego związanych z macierzyństwem (od 1 lipca 2022 r.).

Zwolnienie nie obejmuje natomiast przychodów z umów o dzieło oraz z praw autorskich (poza tymi uzyskanymi w ramach umowy o pracę).

Co istotne, limit 85 528 zł jest wspólny z innymi ulgami, takimi jak ulga dla młodych, ulga powrotowa czy ulga dla pracujących seniorów – jeśli podatnik korzysta z kilku ulg jednocześnie, łączny limit pozostaje ten sam.

To jedno z najczęstszych pytań, które zadają rodzice pozostający w separacji lub po rozwodzie. Odpowiedź brzmi: tak, oboje rodzice mogą skorzystać z ulgi, pod warunkiem że spełniają wymogi ustawowe. Kluczowe jest, aby podatnik:
• wykonywał władzę rodzicielską, pełnił funkcję opiekuna prawnego lub był rodziną zastępczą,
• miał co najmniej czwórkę dzieci spełniających warunki określone w przepisach.

Rozwód rodziców nie pozbawia ich prawa do ulgi 4+, o ile każdy z nich spełnia warunki ustawowe. W praktyce kluczowe jest jednak nie tylko formalne posiadanie władzy rodzicielskiej, lecz jej faktyczne wykonywanie (realne wychowywanie dziecka/sprawowanie opieki). Jeżeli jeden z rodziców nie uczestniczy w wychowaniu, organ może kwestionować jego prawo do ulgi. W sytuacji gdy warunki spełniają oboje rodzice, każdy z nich może zastosować zwolnienie do limitu 85 528 zł rocznie, co łącznie daje 171 056 zł zwolnionych przychodów.

W praktyce oznacza to, że rodzic, który po rozwodzie nie widuje się z dziećmi, nie płaci alimentów lub nie angażuje się w ich życie, może mieć trudności z udowodnieniem prawa do ulgi – nawet jeśli formalnie nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Organy podatkowe mogą żądać dowodów faktycznego wykonywania opieki (np. potwierdzenia płacenia alimentów, korespondencji z dziećmi, dokumentacji kontaktów).

Sytuacja komplikuje się w przypadku tzw. rodzin patchworkowych, gdzie jeden z partnerów wnosi do związku dzieci z poprzedniego małżeństwa. Czy osoba mająca troje własnych dzieci i wychowująca faktycznie także dziecko partnera (pasierbicę) może skorzystać z ulgi dla rodzin 4+?

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 30 marca 2022 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.120.2022.2.AB) jasno stwierdził, że odpowiedź jest negatywna. W uzasadnieniu czytamy:
„Wnioskodawca nie może skorzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ nie spełnia warunków określonych w tym przepisie – nie wykonuje władzy rodzicielskiej, nie pełni funkcji opiekuna prawnego ani nie jest rodziną zastępczą w stosunku do czwórki dzieci."

Wielu rodziców zastanawia się, co w sytuacji, gdy czwarte dziecko rodzi się w trakcie roku – np. w marcu. Czy rodzic może skorzystać z ulgi za cały rok 2022, czy tylko za część roku od urodzenia dziecka?

Dobrą wiadomością jest stanowisko Dyrektora KIS, który w interpretacji indywidualnej (sygn. 0115-KDIT2.4011.900.2021.1.RS) potwierdził: „Prawo do zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT przysługuje podatnikowi w roku podatkowym, w którym spełnia warunki określone w tym przepisie. Nie jest przy tym wymagane, aby warunek posiadania czworga dzieci był spełniony przez cały rok podatkowy."

Wniosek: jeśli czwarte dziecko urodziło się w marcu 2025 r., rodzic może skorzystać ze zwolnienia za cały rok 2025, a więc przychód do 85 528 zł pozostanie zwolniony z podatku dochodowego.

Podatnicy osiągający przychody z różnych źródeł (np. z umowy o pracę i jednocześnie z działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem) często pytają, czy mogą wybrać, które źródło będzie objęte zwolnieniem.

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z 17 maja 2023 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.544.2023.1.AB) wyjaśnił:
„Podatnik może wybrać źródło przychodów, w ramach którego będzie korzystał ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy. Nie może jednak wybierać konkretnych okresów lub rodzajów przychodów w ramach tego samego źródła – zwolnienie stosuje się od początku roku podatkowego do momentu wyczerpania limitu 85 528 zł."

Wniosek praktyczny: Jeśli podatnik pracuje na etacie i dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, może zdecydować, że ulga obejmie np. tylko przychody z działalności – ale nie może zastrzec, że zwolnienie dotyczy tylko przychodów z marca i kwietnia. Zwolnienie działa „od góry" – od stycznia do wyczerpania limitu.

Ministerstwo Finansów w oficjalnych informacjach wskazało, że podatnik ma wybór:

1. Stosowanie ulgi w trakcie roku – poprzez złożenie pisemnego oświadczenia pracodawcy (lub zleceniodawcy), który wtedy nie pobiera zaliczki na podatek (lub pobiera ją w zmniejszonej wysokości).
2. Rozliczenie ulgi dopiero w zeznaniu rocznym – podatnik płaci zaliczki normalnie przez cały rok, a nadpłatę odzyskuje po złożeniu rocznego PIT.

W przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zasady są analogiczne – mogą sami stosować zwolnienie przy obliczaniu zaliczek miesięcznych lub rozliczyć ulgę rocznie.

Ważne: Jeśli podatnik ma kilku pracodawców lub zleceniodawców, może upoważnić każdego z nich do stosowania zwolnienia – ale musi pilnować, aby łączny zwolniony przychód nie przekroczył 85 528 zł rocznie.

Ulga obejmuje także dzieci pełnoletnie, ale tylko w ściśle określonych sytuacjach:
• gdy dziecko pobiera zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
• gdy dziecko uczy się w szkole i nie ukończyło 25 roku życia, a jego dochody/przychody z kategorii wskazanych w ustawie (takich jak: przychody z pracy, z umów cywilnoprawnych, z działalności gospodarczej, z kapitałów pieniężnych; renta rodzinna nie wlicza się do limitu) nie przekroczyły w roku podatkowym limitu ustawowego – 12-krotności kwoty renty socjalnej obowiązującej w grudniu roku podatkowego (w 2025 r. limit wynosi 22 546,92 zł); z limitu wyłączona jest renta rodzinna.

Istotne: limit dochodów pełnoletniego uczącego się dziecka jest zmienny (zależny od wysokości renty socjalnej) i nie wynosi już 3 089 zł; w 2025 r. limit ustawowy wskazywany w materiałach MF wynosi 22 546,92 zł. Jeżeli pełnoletnie uczące się dziecko przekroczy limit ustawowy w danym roku, rodzic traci prawo do ulgi 4+ za cały rok podatkowy w odniesieniu do tego dziecka. Warto więc w praktyce monitorować dochody dziecka i ich kwalifikację do limitu (np. praca, kapitały), zwłaszcza pod koniec roku.

Ważne: Jeżeli po wyłączeniu tego dziecka rodzic nadal wychowuje co najmniej czworo innych dzieci spełniających warunki ustawowe, ulga 4+ może mu nadal przysługiwać. Oznacza to, że przekroczenie limitu przez jedno z pięciorga dzieci nie pozbawia automatycznie prawa do ulgi – wystarczy, że pozostałe czworo dzieci spełnia wszystkie wymogi (wiek, nauka, limity dochodów).

Po ponad trzech latach funkcjonowania ulgi dla rodzin 4+ można powiedzieć, że mamy już ugruntowaną linię interpretacyjną w większości kwestii podstawowych. Organy podatkowe potwierdzają m.in.:
• możliwość korzystania z ulgi przez oboje rodziców po rozwodzie,
• brak wymogu całorocznego posiadania czwórki dzieci,
• elastyczność w wyborze źródła dochodu objętego zwolnieniem.

Wciąż jednak pojawiają się obszary wymagające szczególnej ostrożności – zwłaszcza w przypadku rodzin patchworkowych, gdzie formalny status prawny wobec dzieci partnera może zadecydować o prawie do ulgi. W takich sytuacjach warto rozważyć wystąpienie o indywidualną interpretację podatkową, aby uniknąć ryzyka kwestionowania rozliczenia przez organ podatkowy.

Ulga dla rodzin 4+ to bez wątpienia istotne wsparcie dla wielodzietnych rodzin – pod warunkiem, że podatnik dokładnie zrozumie warunki jej stosowania i upewni się, że spełnia wszystkie wymogi formalne. W praktyce może to oznaczać nawet 171 056 zł zwolnionego dochodu rocznie dla obojga rodziców – co w dzisiejszych czasach stanowi znaczące odciążenie budżetu domowego.