Są pierwsze efekty programu zapobiegania samobójstwom. Nowe dane za 2025 rok

• Krajowy Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, realizowany w ramach Narodowego Programu Zdrowia, został przedłużony na 2026 rok
• 2025 rok to pierwszy raz od kilku lat, gdy odnotowaliśmy spadek liczby prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży, który wynosi 7 proc. 
• Eksperci podkreślają konieczność regulacji mediów społecznościowych, gdzie młodzi ludzie masowo stykają się z treściami suicydalnymi

Zapobieganie samobójstwom jako priorytet zdrowia publicznego

Narodowy Program Zdrowia, pierwotnie zaplanowany na okres pięciu lat, został przedłużony do końca 2026 r. W jego ramach realizowano Krajowy Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym. Jakie są najważniejsze dane płynące z pięcioletniego okresu jego realizacji? Co powinno się znaleźć w strategii przeciwdziałania zachowaniom samobójczym na najbliższe lata? O tym mówili eksperci podczas grudniowej konferencji "Krajowy Program Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym – znaczenie profilaktyki w zdrowiu publicznym".

- Program tworzono w latach 2019-2020, gdy potrzeby w zakresie profilaktyki były inne, w ciągu kolejnych pięciu lat zmieniły się głównie z powodu pandemii COVID-19 i wojny w Ukrainie. To pierwszy tak kompleksowy i wielowymiarowy program zapobiegania zachowaniom samobójczym - mówiła Anna Gil, kierowniczka Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym.

- Tematem samobójstw tak naprawdę zajmujemy się od niedawna. Pierwsza polska książka o tematyce samobójstw ukazała się 1983 roku. W 2003 r. powstało Polskie Towarzystwo Suicydologiczne. To był asumpt nie tylko do tego, by o tym zacząć mówić, ale rozpocząć też środowiskową i ekspercką dyskusję. To pokazuje, że jesteśmy na początku drogi, choć w krótkim czasie udało nam się wiele wypracować. Możemy się szczycić tym, że mamy w Polsce modelową współpracę pomiędzy resortami - oceniła.

W ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym zostało przeszkolonych ponad 50 tysięcy przedstawicieli różnych grup zawodowych - m.in. nauczycieli, policjantów, duchownych czy opiekunów w ośrodkach opiekuńczych i wychowawczych. 

- W tym roku udało się też przeszkolić ok. 3 tysięcy kuratorów i opiekunów z ośrodków wychowawczych. To grupa, która bardzo potrzebowała tego eksperckiego wsparcia - dodała Anna Gil.

Prewencja zachowań samobójczych: 41 tysięcy przeszkolonych nauczycieli

Jednym z miejsc, gdzie często najszybciej i najłatwiej wychwycić sygnały świadczące o kryzysie psychicznym, który może doprowadzić do podjęcia próby samobójczej, jest szkoła. Nauczyciele to fundament skutecznej prewencji samobójstw. 

- W 2025 roku w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym przeszkolonych zostało 41 tysięcy nauczycieli. To ważne, bo dla wielu z nich profilaktyka zdrowia psychicznego była nowym wyzwaniem zawodowym, nie mówiąc o jego skali - zwróciła uwagę wiceministra edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz.

Podkreśliła, że szkolenia i standardy przekazane do szkół w 2024 roku są ogromną pomocą. - Wsparcie młodej osoby w kryzysie samobójczym to dla dorosłej osoby duży ciężar. Czasami zdarza się, że dorosły, działając w dobrej wierze, powiela zachowania wywołujące efekt Wertera - dodała.

Ważnym obszarem z punktu widzenia profilaktyki zachowań samobójczych, który wymaga regulacji, są media społecznościowe i przestrzeń cyfrowa, gdzie często upowszechniane i promowane są treści suicydalne. 

- Otwiera nam się w Polsce dyskusja, od jakiego wieku dzieci w ogóle powinny zacząć korzystać z mediów społecznościowych. Spraw dotyczących sfery cyfrowej jest wiele, a nie mamy jeszcze wszystkich instrumentów, które pozwalałyby skutecznie np. ścigać osoby namawiające do samobójstw, choć "mamy na to przepis" - podkreśliła Piechna-Więckiewicz.

Zmniejsza się liczba prób samobójczych 

Jak podkreśliła wiceministra zdrowia Katarzyna Kęcka, jednym z ważniejszych efektów Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, jest spadek liczby podejmowanych prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży. 

- Przedłużenie programu na 2026 rok pokazuje, jak istotny jest to problem, z którym musimy poradzić sobie jako społeczeństwo. Nie wyobrażam sobie, by barierą w skutecznej prewencji samobójstw była silosowość działań. W Ministerstwie Zdrowia trwają obecnie prace nad nowelizacją ustawy o zdrowiu publicznym, która zachowa ciągłość działań w ramach programu. Zdrowie psychiczne to jeden z priorytetowych obszarów dla resortu - zapewniła Katarzyna Kęcka.

Dane za 2025 rok wskazują na pewne pozytywne trendy: liczba zamachów suicydalnych nieco spadła w porównaniu z 2024 rokiem, choć niepokoi wzrost liczby samobójstw wśród osób do 18 roku życia.

- Już w 2024 roku odnotowaliśmy mniej zamachów samobójczych, bo ta liczba nie przekraczała 15 tysięcy, i mniej samobójstw. Pierwszy raz od kilku lat liczba samobójstw spadła poniżej 5 tysięcy rocznie. To pewne sygnały świadczące o pozytywnym trendzie, który świadczy o wzroście świadomości dotyczącej przede wszystkim tego, do kogo zgłaszać się o pomoc - ocenił Robert Kumor, dyrektor Biura Prewencji KGP.

- Dziś wiele zagrożeń dotyczy cyberświata. W 2022 roku KGP powołała Centralne Biuro ds. Zwalczania Cyberprzestępczości, które zajmuje się m.in. monitorowaniem zagrożeń życia i zdrowia w sieci - przypomniał.

Badania potwierdzają, że 39 proc. nastolatków w wieku 13-14 lat deklaruje, że w internecie wyświetliły im się treści suicydalne, choć 90 proc. zaznaczyło, że takich treści nie szukało. 

W ciągu 11 miesięcy 2025 roku w populacji ogólnej zaobserwowano 2-procentowy spadek liczby zamachów samobójczych. 

- Mam nadzieję, że gdy spłyną dane za grudzień, będziemy mieli pewność, że to będzie drugi rok z rzędu, gdy liczba samobójstw nie przekroczy w Polsce 5 tysięcy. Przyczyniło się do tego wiele działań podejmowanych w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym - podkreśliła dr Halszka Witkowska z Biura ds. zapobiegania zachowaniom samobójczym.

Jak dodała, w populacji ogólnej zaobserwowaliśmy również spadek liczby prób samobójczych. - Jest to spadek niewielki, ale będzie to pierwszy rok, gdy nie odnotowaliśmy ich wzrostu. To pierwszy raz od kilku lat, gdy mamy spadek liczby prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży, wynosi on 7 proc. - doprecyzowała. W tym kontekście, jej zdaniem, warto przypomnieć, że w latach 2020-2021 mieliśmy 86 proc. wzrost liczby prób samobójczych w tym przedziale wiekowym, a pomiędzy 2022-2023 wzrost wynosił 45 proc.

- Niestety, nie widzimy tego spadku, jeśli chodzi o samobójstwa wśród dzieci i młodzieży. Tu widzimy powrót do liczby sprzed kilku lat. Liczba samobójstw wśród seniorów wynosi ok. 1000 rocznie. W przypadku dzieci to 120 a 150 samobójstw - wskazała.

Najtrudniejsza grupa, jeśli chodzi o prewencję zachowań samobójczych, to seniorzy, ale tu udało się osiągnąć 6-procentowy spadek liczby samobójstw. 

***

Jeśli przeżywasz trudności i myślisz o odebraniu sobie życia lub chcesz pomóc osobie zagrożonej samobójstwem, pamiętaj, że możesz skorzystać z bezpłatnych telefonicznych numerów pomocowych: całodobowo 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo 800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Prawa Dziecka, całodobowo 116 111 - Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, całodobowo 116 123 - Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych.

Inne numery telefonów i pomoc można znaleźć też na stronach: zapobiegajmysamobojstwom.pl i www.pokonackryzys.pl.

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.