Rosnące kolejki i nierówny dostęp. Ten sektor zdrowia wymaga natychmiastowej zmiany

2 dni temu 11

Krajowy Plan Transformacji na lata 2027-31, opublikowany ostatniego dnia 2025 r. na stronach MZ, odnosi się m.in. do opieki paliatywnej i hospicyjnej
Głównym celem działania wskazanego w KPT jest poprawa dostępności do opieki poprzez zmianę organizacji i warunków udzielania świadczeń gwarantowanych
KPT wskazuje również na konieczność integracji działań z Narodową Strategią Onkologiczną, ponieważ zdecydowaną większość pacjentów opieki paliatywnej i hospicyjnej stanowią chorzy na nowotwory
Istnieje ponadto potrzeba równomiernego rozłożenia możliwości udzielania świadczeń na terenie kraju – na razie występują w tym zakresie duże nierówności

W Krajowym Planie Transformacji (KPT) na lata 2027-31, opublikowanym 31 grudnia 2025 r. na stronach Ministerstwa Zdrowia, mowa m.in. o opiece paliatywnej i hospicyjnej.

Na jakie potrzeby wskazują autorzy Planu?

Jak czytamy w KPT, osoby z nieuleczalnymi, postępującymi chorobami powinny mieć zapewniony dostęp do świadczeń adekwatnych do ich stanu zdrowia, przy czym powinno nastąpić przesunięcie punktu ciężkości z opieki stacjonarnej na rzecz świadczeń realizowanych w warunkach domowych i pozainstytucjonalnych. Takie podejście zwiększy komfort pacjenta i umożliwi lepsze wykorzystanie zasobów lokalnych. Wymaga to jednak rozwoju modeli opieki środowiskowej oraz integracji świadczeń w ramach systemu ochrony zdrowia.

Obecnie problem stanowi fakt, iż dostępność świadczeń paliatywnych i hospicyjnych jest zróżnicowana pomiędzy województwami. Nierówności te wpływają na jakość życia pacjentów oraz obciążenie rodzin i lokalnych struktur opiekuńczych. Dlatego konieczne jest zwiększenie liczby udzielanych świadczeń oraz ich równomierne rozmieszczenie w skali kraju, przy czym działania te powinny uwzględniać lokalne potrzeby demograficzne i zdrowotne.

Autorzy KPT zwracają również uwagę, że system opieki paliatywnej i hospicyjnej wymaga modernizacji i doposażenia infrastruktury placówek stacjonarnych oraz równoczesnego wzmacniania opieki domowej i ambulatoryjnej. Jak przypominają, w 2023 r. świadczenia te realizowało 715 placówek, co stanowi wzrost o 8 proc. w porównaniu do roku 2019, jednak mimo to zapotrzebowanie nadal przewyższa dostępność.

Jak czytamy w KPT, ważne jest, by w planowaniu rozwoju opieki paliatywnej i hospicyjnej uwzględnione zostały założenia Narodowej Strategii Onkologicznej (NSO), szczególnie w zakresie zapewnienia kompleksowej opieki dla pacjentów onkologicznych w zaawansowanym stadium choroby. Konieczna jest zatem integracja działań z NSO, która umożliwi poprawę dostępności i jakości świadczeń paliatywnych, rozwój opieki domowej oraz wdrażanie standardów organizacyjnych. W efekcie przełoży się to na lepsze wsparcie pacjentów w ostatnim etapie życia oraz ich rodzin.

Krajowy Plan Transformacji podkreśla ponadto potrzebę rozszerzenia katalogu jednostek chorobowych kwalifikujących do opieki paliatywnej i hospicyjnej, co umożliwi dostęp do tych świadczeń osobom, które są go obecnie pozbawione.

Zmiany w kryteriach kwalifikacji i warunkach udzielania świadczeń

Celem działania wskazanego w Krajowym Planie Transformacji jest zatem poprawa dostępu do opieki paliatywnej i hospicyjnej poprzez zmianę organizacji i warunków udzielania świadczeń gwarantowanych.

Dlatego, jak podkreślają autorzy KPT, na nowo zostaną zdefiniowane świadczenia gwarantowane z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej, w tym kryteria kwalifikacji do tych świadczeń oraz warunki i wymagania związane z ich realizacją. Zmiany obejmą także wykaz jednostek chorobowych kwalifikujących do świadczeń gwarantowanych w zakresie opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Za wdrożenie działania, które ma być realizowane w latach 2027-29, odpowiada Ministerstwo Zdrowia. Zmiany, których koszt szacowany jest na kwotę ok. 570 mln zł w skali roku, mają być wprowadzone rozporządzeniem w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Ponad 85 proc. pacjentów to chorzy na nowotwory

Przypomnijmy. Jak wynika z najnowszych map potrzeb zdrowotnych, ze świadczeń opieki paliatywnej i hospicyjnej skorzystało w 2023 r. 105 tys. pacjentów. Koszty tej opieki wyniosły, według sprawozdań finansowych NFZ, 1,6 mld zł, co stanowi 1 proc. całości kosztów przeznaczonych na świadczenia.

Aż 85,4 proc. pacjentów objętych opieką paliatywną i hospicyjną to chorzy na nowotwory. Wśród mężczyzn najczęstszym rozpoznaniem był rak tchawicy, oskrzeli i płuca (blisko 18 proc.) oraz rak jelita grubego i odbytnicy (ponad 11 proc). Wśród kobiet był to rak piersi stanowiący blisko 14 proc., a następnie rak tchawicy, oskrzeli i płuca – ponad 12 proc. Prawie 77 proc. pacjentów to osoby w wieku 65+.

Wiele zależy od kodu pocztowego

Ok. 67 proc. pacjentów objętych opieką paliatywną i hospicyjną to mieszkańcy miast, co wskazuje na duże dysproporcje związane z miejscem zamieszkania. W największym stopniu dotyczą one opieki ambulatoryjnej, w której pacjenci z terenów wiejskich stanowili tylko 26 proc.

W 2023 r. ponad dwukrotnie wzrosła w porównaniu z rokiem 2019 liczba wizyt/pobytów w ramach opieki paliatywnej i hospicyjnej. Odnotowano ich w sumie ponad 1,5 mln, przy czym:

najwięcej świadczeń - 1,4 mln – udzielono w warunkach domowych;
w warunkach ambulatoryjnych miało miejsce ponad 50 tys. wizyt,
a w warunkach stacjonarnych – ponad 47 tys. pobytów.

Dane wskazują na duże zróżnicowanie w liczbie świadczeń opieki paliatywnej i hospicyjnej pomiędzy województwami. W odniesieniu do 100 tys. ludności najwięcej odnotowano ich w 2023 r. w Dolnośląskiem - 7,8 tys. oraz w Kujawsko-Pomorskiem – 7,4 tys., a najmniej w Podlaskiem - 1,4 tys. i w Opolskiem - 1,5 tys.

Średni czas objęcia opieką paliatywną i hospicyjną wynosił 35 dni w ośrodkach stacjonarnych i 118 dni w warunkach domowych.

Liczba łóżek i czas oczekiwania

Liczba podmiotów udzielających świadczeń opieki paliatywnej i hospicyjnej wzrosła w 2023 r. o 8 proc. w porównaniu do roku 2019:

228 podmiotów udzielało świadczeń w warunkach stacjonarnych,
160 w warunkach ambulatoryjnych,
590 w warunkach domowych, przy czym część tych podmiotów realizowała jednocześnie kilka form opieki.

Rozmieszczenie ośrodków stacjonarnych nie jest w Polsce równomierne. Znajdują się one w 173 powiatach, a mediana odległości gmin od najbliższej jednostki wynosi ponad 17 km. Największe skupiska tych ośrodków działają w okolicach Warszawy i w Śląskiem.

Na koniec 2023 r. oddziały medycyny paliatywnej i hospicja stacjonarne dysponowały łącznie 4,7 tys. łóżek. To o 32 proc. więcej niż w roku 2019. W przeliczeniu na 1 mln ludności liczba łóżek wyniosła 126,4. W ocenie konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny paliatywnej powinna ona wynosić 130. Wartość powyżej 130 wykazano w 7 województwach, z najwyższym wskaźnikiem w świętokrzyskim, podkarpackim i małopolskim. Z kolei wartość poniżej 100 odnotowano w warmińsko-mazurskim, lubuskim i zachodniopomorskim.

W marcu 2023 r. na świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej oczekiwało ponad 3,5 tys. osób. Najwięcej, bo 2,4 tys. chorych oczekiwało na świadczenia w hospicjach domowych i zespołach domowej opieki paliatywnej, przy czym czas oczekiwania wynosił odpowiednio 34 i 25 dni dla przypadków stabilnych i pilnych. Najdłuższy czas oczekiwania – 46 dni dla przypadków stabilnych i 24 dni dla pilnych – dotyczył świadczeń realizowanych w oddziałach medycyny paliatywnej.