Rewolucja w zwolnieniach lekarskich. Kontrolerzy sprawdzą dowód, a ty możesz pracować na L4 - ZUS oficjalnie wyjaśnia w komunikacie ostatnie poważne zmiany

rozwiń >

Rewolucja w zwolnieniach lekarskich. Kontrolerzy sprawdzą dowód, a ty możesz pracować na L4 - ZUS oficjalnie wyjaśnia w komunikacie ostatnie poważne zmiany

Masz dwie prace i złapała cię grypa, ale tylko jedna z nich wymaga pełnej sprawności fizycznej? Do tej pory musiałeś brać zwolnienie u obu pracodawców albo ryzykować utratę zasiłku. To się zmieni – ale dopiero za rok.

7 stycznia 2026 roku prezydent podpisał ustawę, która wprowadza największe od lat zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich, ich kontroli oraz orzecznictwa w ZUS. Problem w tym, że w mediach i internecie pojawiło się mnóstwo przekłamań. Jedni straszą, że kontrolerzy będą wchodzić do domów bez zapowiedzi, inni że już teraz można pracować na L4.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił zareagować. 12 stycznia 2026 ZUS opublikował oficjalny komunikat, w którym punkt po punkcie wyjaśnia, co faktycznie zmienia ustawa i – co równie ważne – kiedy poszczególne przepisy wchodzą w życie. To rzadkość, żeby organ stosujący przepisy tak szybko i precyzyjnie tłumaczył nowe regulacje. Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje wprost z tego źródła. Jest ono o tyle istotne, że to przecież sam ZUS będzie stosował i interpretował te przepisy.

Trzy daty, trzy zakresy zmian

Zanim przejdziemy do konkretów, musisz wiedzieć jedno: ta ustawa nie wchodzi w życie od razu i w całości. Jak podkreśla ZUS w swoim komunikacie, przepisy są podzielone na trzy paczki, które zaczynają obowiązywać w różnych terminach:

• 14 dni od ogłoszenia ustawy – zmiany dotyczące kontroli ZUS i procedur odwoławczych
• 3 miesiące od ogłoszenia ustawy – nowe definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, rozszerzone uprawnienia kontrolerów
• 1 stycznia 2027 roku – możliwość pracy u jednego pracodawcy podczas L4 od drugiego, e-wizyty orzecznicze, elektroniczne orzeczenia

I tu tkwi źródło całego zamieszania, na które zwraca uwagę sam ZUS. Ludzie czytają o możliwości pracy na zwolnieniu i myślą, że to już obowiązuje. Nie obowiązuje. Na to trzeba poczekać niemal rok.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Co się zmienia najszybciej w zwolnieniach lekarskich L4?

Pierwsza porcja zmian wejdzie w życie zaledwie dwa tygodnie po ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw. Dotyczą one głównie wewnętrznych procedur ZUS, ale mają realne przełożenie na sytuację ubezpieczonych.

1. Po pierwsze, ZUS dostanie jednoznaczne uprawnienie do kontrolowania zwolnień lekarskich wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Do tej pory przepisy były w tym zakresie niejasne, co prowadziło do sporów.
2. Po drugie, ZUS będzie mógł żądać od ciebie wyjaśnień i informacji na potrzeby kontroli zaświadczenia lekarskiego. To nie jest rewolucja – takie praktyki już istniały – ale teraz będą miały wyraźną podstawę prawną.
3. Istotna zmiana dotyczy też lekarzy wystawiających zwolnienia. Jeśli ZUS stwierdzi nieprawidłowości, będzie mógł przekazać dokumentację do samorządu lekarskiego. Do tej pory ścieżka odpowiedzialności zawodowej lekarza za wadliwe L4 była kręta. Teraz ma być prostsza.
4. Zmienia się również procedura odwoławcza w sprawach o cofnięcie lekarzowi upoważnienia do wystawiania zwolnień. Zamiast odwoływać się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, lekarz będzie składał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS.

Kontroler z legitymacją – co to oznacza w praktyce?

Ta zmiana budzi chyba najwięcej emocji. Po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy (czyli od 12.04.2026 r.) kontrolerzy zyskają uprawnienia, których wcześniej formalnie nie mieli.

Zgodnie z oficjalnym komunikatem ZUS, kontrolerzy będą mogli:

• legitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia tożsamości,
• wchodzić do miejsca przeprowadzania kontroli,
• odbierać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz lekarza leczącego.

Brzmi groźnie? I tak, i nie. Kontrole zwolnień lekarskich istnieją od dawna i przeprowadzają je zarówno płatnicy składek (czyli pracodawcy uprawnieni do wypłaty zasiłków), jak i sam ZUS. Problem polegał na tym, że kontrolerzy nie mieli jasno określonych kompetencji. Teraz je mają – i to działa w obie strony. Ty wiesz, czego mogą żądać, a czego nie.

Praca zarobkowa i aktywność niezgodna z celem zwolnienia – nowe definicje wyjaśnione w komunikacie ZUS

To kluczowa część zmian, która wchodzi w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia ustawy - czyli od 12.04.2026 r. I to tutaj oficjalny komunikat ZUS jest szczególnie pomocny, bo wyjaśnia definicje, które będą stosowane w praktyce.

Do tej pory przepisy mówiły, że tracisz zasiłek, jeśli „wykonujesz pracę zarobkową" lub „wykorzystujesz zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem". Tylko że nikt do końca nie wiedział, co to znaczy. Czy wyjście do sklepu jest niezgodne z celem zwolnienia? A odebranie dziecka ze szkoły? A pilne podpisanie dokumentu w firmie? Ustawa wprowadza do porządku prawnego definicje, które mają uporządkować ten chaos. Zgodnie z komunikatem ZUS:

1. Praca zarobkowa to „każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności". Tłumacząc na ludzki język: jeśli w czasie L4 wykonujesz regularną pracę za pieniądze – tracisz zasiłek. Ale jeśli zdarzy ci się jednorazowo coś załatwić, bo tego wymagały istotne okoliczności – niekoniecznie.
2. Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to z kolei „wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności". Czyli wyjście po chleb – tak. Maraton zakupowy w galerii handlowej przy złamanej nodze – niekoniecznie. Wszystko zależy od kontekstu i charakteru choroby.

Jak podkreśla ZUS: „sformułowanie tych definicji w przepisach prawa ma na celu doprecyzowanie przesłanek utraty prawa do zasiłku, a tym samym uregulowanie okoliczności, których wystąpienie nie powoduje takiego skutku". Innymi słowy – nowe przepisy chronią też uczciwych ubezpieczonych przed arbitralnymi decyzjami.

Dwa etaty a zwolnienie L4 – rewolucja od 2027 roku: faktycznie będzie można dostać zwolnienie tylko na jedną pracę, a w drugiej ono nie zadziała

To jest ta zmiana, o której wszyscy mówią. I rzeczywiście jest przełomowa. Ale uwaga – jak jednoznacznie wskazuje ZUS w swoim komunikacie – wchodzi w życie dopiero 1 stycznia 2027 roku. Obecnie, jeśli podlegasz ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów (np. masz etat i jednocześnie pracujesz na zleceniu), to w razie choroby lekarz wystawia zwolnienie na każdy z tych tytułów. Jak już jesteś chory – to jesteś chory wszędzie.

Od 2027 roku to się zmieni. Lekarz, na twoje żądanie, będzie mógł nie wystawić zwolnienia z określonego tytułu, jeśli „praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy".

Nie tylko lekarze - pielęgniarki i fizjoterapeuci też będą orzekać, to jest dopiero zmiana

Ustawa wprowadza też zmiany w orzecznictwie ZUS. Do tej pory orzeczenia wydawali wyłącznie lekarze orzecznicy. Od trzech miesięcy po ogłoszeniu ustawy, czyli już od 12.04.2026 r., dołączą do nich:

• fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,
• pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.

To odpowiedź na braki kadrowe wśród orzeczników lekarzy. Wymagane są jednak określone kwalifikacje – tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii lub pielęgniarstwa.

Zmienią się też wymagania wobec samych lekarzy orzeczników. Dotąd musieli mieć tytuł specjalisty. Teraz orzekać będą mogli również lekarze odbywający specjalizację lub mający co najmniej pięcioletnie doświadczenie w zawodzie.

E-wizyty i elektroniczne orzeczenia - jeszcze rok, ale będą

Od 1 stycznia 2027 roku badania orzecznicze będzie można przeprowadzić zdalnie – z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Orzeczenia będą wydawane w formie dokumentu elektronicznego i doręczane online.

Wprowadzono też maksymalny termin na wydanie orzeczenia: 30 dni. Jest to termin podobny to terminu na wydanie samej decyzji przez organ. Ma to zmotywować orzeczników do sprawniejszego działania. Jeśli się nie wyrobią z orzeczeniem w 30 dni, będziesz mógł złożyć ponaglenie.

Koniec komisji lekarskich? Już zawsze tak będzie?

Tak, ale tylko w pewnym sensie, bo nie całkiem. Dotychczas, gdy odwoływałeś się od orzeczenia lekarza orzecznika (poprzez sprzeciw lub zarzut wadliwości), twoja sprawa trafiała do komisji lekarskiej składającej się z trzech lekarzy specjalistów. Od 2027 roku sprzeciwy i zarzuty będą rozpatrywane przez jednego lekarza orzecznika.

Dopiero w sprawach szczególnie skomplikowanych możliwe będzie skierowanie sprawy do trzech lekarzy orzekających łącznie. To oszczędność dla ZUS, ale też potencjalne ryzyko dla ubezpieczonych. Jeden lekarz może popełnić błąd łatwiej niż trzech, będzie to też ocena stanu zdrowia tylko przez jedną osobę, a nie trzy, gdzie musiały one dojść do wspólnego zdania. Z drugiej strony – procedura będzie szybsza.

Dostęp do twojej dokumentacji medycznej - ułatwienia dla ZUS i dla ciebie

Ustawa precyzuje też, jak ZUS może sięgać po dokumentację medyczną. Placówki ochrony zdrowia będą miały 14 dni na udostępnienie dokumentów od momentu otrzymania wniosku. Określono też katalog form, w jakich dokumentacja może być przekazana. To zmiana porządkująca – dotychczas różne placówki różnie interpretowały swoje obowiązki wobec ZUS.

Co to wszystko oznacza dla ciebie? Zwolnienia lekarskie po nowemu

Jeśli korzystasz ze zwolnień lekarskich okazjonalnie i zgodnie z przeznaczeniem – prawdopodobnie nic się dla ciebie nie zmieni. Nowe przepisy uderzają przede wszystkim w osoby nadużywające systemu.

Ale jeśli masz kilka źródeł dochodu i czasem zdarza ci się chorować – warto zapamiętać datę 1 stycznia 2027. Od tego dnia będziesz mógł legalnie pracować u jednego pracodawcy, mając zwolnienie od innego. Pod warunkiem, że charakter pracy na to pozwala i lekarz uzna, że to nie zaszkodzi twojemu leczeniu.

A kontrolerzy? Tak, będą mieli więcej uprawnień. Ale jednocześnie będą działać w ramach jasno określonych przepisów.

Źródło: ZUS.