Raport: Trotyl spod Bydgoszczy może być w bombach, które zabijają cywilów w Strefie Gazy

Raport grupy organizacji śledczych i propalestyńskich opisuje łańcuch dostaw amerykańskich bomb lotniczych. Wynika z niego, że Polska odgrywa kluczową rolę w łańcuchu dostaw broni używanej m.in. przez Izraelskie Siły Zbrojne w Strefie Gazy.

Raport został sporządzony przez cztery organizacje: People’s Embargo for Palestine (międzynarodowy ruch na rzecz zatrzymania dostaw uzbrojenia do Izraela), Palestinian Youth Movement (międzynarodowa organizacja propalestyńska), Shadow World Investigations (organizacja zajmująca się śledztwami dot. uzbrojenia i korupcji) oraz Movement Research Unit (oferuje wsparcie dla organizacji prowadzących śledztwa i badania). Całość można przeczytać tutaj.

Tysiące bomb spadło na Gazę

Suleiman al-Nadżżar był w szpitalu, gdy na jego dom rodzinny w Strefie Gazy zrzucono kilka potężnych bomb. - Wydobyto tylko ciało mojego syna Nadima. Moja córeczka, Safa... znaleziono tylko jej dłoń. Teraz z dwoma ocalałymi synami żyjemy w namiocie obok ruin naszego domu - mówił mężczyzna.

Według Amnesty International Izrael zrzucił na dom jednotonową bombę lotniczą, wyposażoną w system naprowadzania amerykańskiej produkcji. W takich bombach może być materiał wybuchowy produkowany w Polsce - piszą autorzy raportu na temat wykorzystania polskiego trotylu w wojnie w Strefie Gazy.

Przez ponad dwa lata wojny w Strefie Gazy izraelskie wojsko użyło tysięcy bomb lotniczych i wielokrotnie więcej sztuk amunicji artyleryjskiej. Już na początku wojny, w październiku 2023 roku, kilka potężnych bomb zrzucono na obszar obozu uchodźców Dżabalia w Gazie. Zginęło ponad 120 osób, ponad połowę ofiar stanowiły dzieci. W lipcu 2024 roku zbombardowano wyznaczoną przez sam Izrael "strefę humanitarną" w Strefie Gazy. Według wojska celem był czołowy dowódca Hamasu. Użycie ośmiu jednotonowych bomb spowodowało ogromne zniszczenia i zabiło między 55 a 150 cywilów.

Polski trotyl w amerykańskich bombach

Trotyl jest szeroko wykorzystywanym materiałem wybuchowym. Jednak jego produkcja - w dużej mierze ze względu na potencjalny szkodliwy wpływ na środowisko i zdrowie człowieka - została wygaszona w krajach Zachodu. W Unii Europejskiej i Ameryce Północnej istnieje już tylko jeden duży zakład produkujący trotyl: Zakłady Chemiczne "Nitro-Chem" pod Bydgoszczą, należące do kontrolowanej przez Skarb Państwa Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Spółka sama opisuje się jako "największy w Europie i jeden z największych na świecie producentów trotylu i materiałów wybuchowych". W związku z tym jest kluczowym dostawcą nie tylko dla polskiej produkcji uzbrojenia, ale także do innych państw NATO, w tym Stanów Zjednoczonych. 

Współpraca Nitro-Chem z amerykańskim przemysłem zbrojeniowym trwa od wielu lat i dotyczy wartych setki miliardów dolarów kontraktów na dostawy trotylu i innych materiałów. W kwietniu tego roku podpisano nową umowę z firmą Paramount Enterprises International, która jest w łańcuchu produkcji broni na rzecz armii amerykańskiej. - To kontrakt o wartości 1,2 mld zł na dostarczanie w perspektywie trzech lat 18 tys. ton trotylu na rzecz USA. Polska jest głównym dostawcą trotylu na potrzeby Stanów Zjednoczonych i to na poziome 90 proc. - mówił podczas podpisania umowy Cezary Tomczyk, wiceminister obrony narodowej. 

Trotyl wykorzystywany jest m.in. do produkcji amunicji artyleryjskiej 155 mm, a także bomb lotniczych, w tym amerykańskich bomb serii Mk 80. Wśród nich są bomby Mk 82 i największe, ważące niemal tonę, Mk 84. Mogą być wykorzystywane zarówno jako pociski kierowane (wyposażone w amerykańskie zestawy kierowania JDAM), jak i niekierowane. Sam Nitro-Chem w swoich raportach i publikacjach opisuje, że jego trotyl (TNT) jest wykorzystywany do produkcji bomb lotniczych w USA.

Stany Zjednoczone od dekad pozostają w ścisłym sojuszu z Izraelem, a jego elementem są między innymi dostawy broni i amunicji. Także w czasie wojny w Strefie Gazy od października 2023 roku USA kontynuowały, a nawet zwiększały dostawy wsparcia wojskowego. Zarówno za rządów Joe Bidena, jak i Donalda Trumpa, przekazywano także tysiące bomb lotniczych serii Mk 80, w tym jednotonowe bomby Mk 84.

Potwierdzają to także zdjęcia i relacje z samej Strefy Gazy - od lejów po eksplozjach, po znajdowane na miejscu fragmenty bomb.

Ponieważ Nitro-Chem jest głównym dostawcą trotylu wykorzystywanego w amerykańskich bombach oraz amunicji artyleryjskiej, zaś USA są czołowym dostawcą tego typu uzbrojenia do Izraela, autorzy raportu wnioskują: jest bardzo prawdopodobne, że produkowany w Polsce trotyl był i jest używany w amunicji wykorzystywanej w Strefie Gazy. W tym także w nalotach i ostrzałach, które kończą się zabijaniem i ranieniem cywilów. 

Według szacunków, w ciągu niespełna dwóch lat wojny Izrael zrzucił w Strefie Gazy ponad 100 tys. ton materiałów wybuchowych. Aż ponad 600 jednotonowych bomb wybuchło w bezpośrednim sąsiedztwie szpitali lub innych placówek ochrony zdrowia.

Od początku wojny w Strefie Gazy w październiku 2023 roku zginęło tam co najmniej 69 tys. ludzi, a ponad 100 tys. zostało rannych. Za dużą - choć dokładnie nieznaną - część śmierci odpowiadają naloty i ostrzał artyleryjski.

Polski trotyl strategiczny dla Warszawy, Kijowa i NATO

Organizacje wzywają polską spółkę do wstrzymania sprzedaży trotylu do produkcji bomb serii Mk 80 oraz amunicji wykorzystywanej przez Izrael. 

Jednak produkcja trotylu przez Nitro-Chem - oraz wytwarzanie z jego użyciem bomb i amunicji - ma ogromne znaczenie dla zbrojenia NATO wobec agresji Rosji oraz wsparcia Ukrainy. Jedną z kluczowych form wsparcia są dostawy do Ukrainy amunicji artyleryjskiej 155 mm. Poziom jej zużycia na froncie jest gigantyczny - każdego dnia wystrzeliwanych jest, według różnych źródeł, od 5 do 10 tys. takich pocisków. 

Lata zmniejszania możliwości produkcyjnych tego typu amunicji artyleryjskiej doprowadziły do tego, że gdy Rosja zaatakowała Ukrainę - a kraje Zachodu postanowiły wesprzeć kraj militarnie - pojawiły się braki w zapasach. W ostatnich trzech latach wiele państw, w tym Polska, stara się jak najszybciej zwiększyć swoje możliwości wytwarzania takich pocisków.