Pierwszy i najważniejszy punkt kontaktu pacjenta z systemem. Rola POZ w krajowym planie transformacji

1 tydzień temu 16

Plan transformacji na lata 2027-2031 wzmacnia podstawową opiekę zdrowotną jako pierwszy punkt kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia
POZ ma przejmować więcej diagnostyki, profilaktyki i opieki nad chorymi przewlekle, zgodnie z ideą "odwróconej piramidy świadczeń"
Opieka koordynowana ma objąć docelowo wszystkich świadczeniodawców POZ i poprawić współpracę z AOS i szpitalami
Większą rolę mają odgrywać całe zespoły POZ oraz telemedycyna i programy profilaktyczne

POZ elementem "odwróconej piramidy świadczeń"

Ostatniego dnia 2025 roku w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Zdrowia opublikowano obwieszczenie w sprawie krajowego planu transformacji. Dokument obejmuje szczegóły krajowego planu transformacji, którego realizacja planowana jest na okres od 1 stycznia 2027 roku do 31 grudnia 2031 roku. Ważne miejsce w planie zajmują kwestie związane z podstawową opieką zdrowotną.

Resort zdrowia podkreśla, że jednym z kluczowych celów transformacji jest modernizacja systemu ochrony zdrowia w kierunku większej dostępności, efektywności i odporności na wyzwania demograficzne oraz epidemiologiczne. W tym ujęciu podstawowa opieka zdrowotna ma pełnić rolę pierwszego i najważniejszego punktu kontaktu pacjenta z systemem, przejmując większą część diagnostyki, profilaktyki i opieki nad przewlekle chorymi.

Plan wpisuje POZ w koncepcję tzw. odwróconej piramidy świadczeń. Oznacza to przesuwanie ciężaru opieki z lecznictwa szpitalnego do poziomu ambulatoryjnego i podstawowego. Według twórców planu wzmocnienie POZ ma nie tylko skrócić kolejki do specjalistów i ograniczyć niepotrzebne hospitalizacje, lecz także poprawić ciągłość leczenia i jakość opieki nad pacjentem.

Istotnym elementem tej zmiany ma być dalszy rozwój opieki koordynowanej. Plan zakłada objęcie tym modelem docelowo wszystkich świadczeniodawców POZ. Koordynacja ma usprawnić współpracę POZ z AOS, szpitalami, rehabilitacją czy opieką długoterminową, a także poprawić przepływ dokumentacji medycznej i informacji o pacjencie.

Wzmocnienie kompetencji zespołów

Jednym z głównych wyzwań w ochronie zdrowia pozostaje niedobór lekarzy oraz nierówny dostęp do świadczeń w skali kraju. Odpowiedzią na te problemy ma być lepsze wykorzystanie potencjału całego zespołu POZ, w tym pielęgniarek i położnych. Plan rekomenduje przekazywanie im części zadań, zwłaszcza w obszarze profilaktyki, opieki nad pacjentami przewlekle chorymi oraz edukacji zdrowotnej.

Ministerstwo Zdrowia zapowiada również zwiększenie zakresu kompetencji lekarzy POZ w diagnostyce. Większa dostępność badań zlecanych na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej ma ograniczyć liczbę skierowań do specjalistów i przyspieszyć proces rozpoznania chorób. Plan transformacji przewiduje też wsparcie ustawicznego kształcenia personelu POZ oraz dalsze finansowanie mechanizmów wzmacniających profilaktykę.

Szczególną uwagę zwrócono na problem tzw. białych plam, czyli gmin pozbawionych placówek POZ. Plan zakłada wypracowanie systemu zachęt dla świadczeniodawców i kadr medycznych do pracy na obszarach wiejskich i peryferyjnych, tak aby poprawić dostępność przestrzenną podstawowej opieki zdrowotnej i ograniczyć nierówności regionalne.

Profilaktyka i telemedycyna

Autorzy planu zwracają uwagę, że część społeczeństwa korzysta z opieki zdrowotnej jedynie w sytuacjach nagłych, pozostając poza systematyczną opieką POZ. To ogranicza skuteczność profilaktyki i wczesnej diagnostyki. Dlatego jednym z priorytetów ma być aktywizowanie pacjentów do składania deklaracji wyboru lekarza POZ oraz udziału w programach profilaktycznych, w tym w programie "Moje Zdrowie".

Istotnym kierunkiem zmian jest rozwój telemedycyny w POZ. Plan wskazuje, że zdalne formy udzielania świadczeń mogą znacznie poprawić dostęp do opieki dla osób z ograniczoną mobilnością, pacjentów przewlekle chorych oraz mieszkańców obszarów wykluczonych komunikacyjnie. Warunkiem ma być jednak zachowanie jakości i bezpieczeństwa świadczeń.

W dokumencie podkreślono również potrzebę lepszego wykorzystania nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. Jej niewystarczająca rozpoznawalność i skuteczność prowadzą do przeciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych. Krajowy plan transformacji zakłada popularyzację tej formy pomocy oraz wprowadzenie mechanizmów kierowania pacjentów do właściwego poziomu opieki, tak aby POZ, AOS i SOR realizowały swoje zadania zgodnie z przeznaczeniem.