NFZ zmienia zasady programów lekowych. Co zdecyduje o dopuszczeniu pacjenta do leczenia

Projekt nie wprowadza rewolucji, ale precyzuje mechanizmy, które w wielu programach już funkcjonowały. Skutki tych zmian mogą być jednak odczuwalne – zarówno dla pacjentów, jak i dla placówek medycznych.

Co dokładnie zmienia projekt NFZ w programach lekowych i dlaczego teraz

Projekt zarządzenia prezesa NFZ aktualizuje obowiązujące od 2025 r. zasady zawierania i realizacji umów na leczenie szpitalne w zakresie programów lekowych. Impulsem są zmiany w wykazie refundowanych leków od 1 stycznia 2026 r. oraz potrzeba ujednolicenia dokumentów i procedur.

Najważniejsze modyfikacje dotyczą trzech obszarów:

• roli zespołów koordynacyjnych (kwalifikacja i weryfikacja skuteczności leczenia),
• katalogów rozliczeniowych (świadczenia, ryczałty, leki),
• organizacji i sprawozdawczości po stronie świadczeniodawców.

To zmiany techniczne, ale mają bezpośrednie przełożenie na przebieg terapii w programach lekowych.

Zespoły koordynacyjne w programach lekowych NFZ – jaka będzie ich rola po zmianach

Zespoły koordynacyjne to ciała eksperckie powoływane dla wybranych programów lekowych – zwłaszcza w chorobach rzadkich, ultrarzadkich oraz w terapiach wysokokosztowych. Projekt porządkuje ich status i jednoznacznie wskazuje, że jeśli opis programu przewiduje istnienie zespołu, to ostateczna kwalifikacja pacjenta oraz okresowa weryfikacja skuteczności leczenia odbywają się zgodnie z zasadami określonymi w załącznikach do zarządzenia. Nie jest to nowa kompetencja „odebrana” lekarzom prowadzącym, lecz formalizacja procedury, która już funkcjonowała w wielu programach.

Czy o leczeniu decyduje zespół zamiast lekarza?

To kluczowe pytanie. Z projektu nie wynika, aby zespoły koordynacyjne przejmowały prowadzenie terapii. Lekarz nadal:

• rozpoznaje chorobę,
• proponuje terapię,
• prowadzi pacjenta klinicznie,
• przygotowuje dokumentację medyczną.

Zmiana polega na tym, że kwalifikacja do programu lekowego (a nie sama decyzja terapeutyczna) jest zatwierdzana według jednolitych kryteriów przez zespół – jeśli dany program tego wymaga. To rozróżnienie jest kluczowe i wynika wprost z projektu.

Co zmiany w programach lekowych NFZ oznaczają dla pacjenta w praktyce

Dla pacjenta zmiany nie oznaczają nowej „ścieżki administracyjnej”, ale mogą wpłynąć na czas i formalny przebieg kwalifikacji. Najważniejsze konsekwencje to: większa standaryzacja dokumentów i kryteriów, konieczność kompletnej dokumentacji już na etapie zgłoszenia oraz okresowe oceny skuteczności leczenia według jednolitych zasad. Z punktu widzenia pacjenta oznacza to mniejszą uznaniowość, a większą przewidywalność procesu – kosztem większej liczby formalności.

Programy lekowe NFZ, w których o kwalifikacji decyduje zespół koordynacyjny

Projekt szczegółowo opisuje zakres działania zespołów m.in. w:

• chorobach ultrarzadkich – kwalifikacja i weryfikacja leczenia odbywa się centralnie,
• nocnej napadowej hemoglobinurii (PNH) – zespół weryfikuje spełnienie kryteriów i skuteczność terapii,
• ataksji Friedreicha – kwalifikacja i monitorowanie leczenia odbywa się według precyzyjnie określonych wzorów dokumentów.

W tych programach rola zespołu nie jest nowa, ale projekt jednoznacznie ją umacnia i porządkuje .

Zmiany w katalogach świadczeń, ryczałtów i leków – co dokładnie porządkuje NFZ

Projekt zarządzenia Narodowy Fundusz Zdrowia wprowadza równoległe zmiany w trzech kluczowych katalogach, które są podstawą rozliczania programów lekowych. Nie są to zmiany stricte medyczne, lecz organizacyjno-finansowe, jednak mają ważne znaczenie dla sposobu realizacji terapii w szpitalach.

Katalog świadczeń NFZ w programach lekowych – doprecyzowanie, nie rewolucja

W katalogu świadczeń NFZ porządkuje sposób opisywania i rozliczania czynności związanych z programami lekowymi. Chodzi przede wszystkim o jasne rozróżnienie trybu udzielania świadczenia, co ma znaczenie przy kontraktowaniu i sprawozdawczości.

W praktyce oznacza to, że ten sam program lekowy może być realizowany w różnych formach organizacyjnych, ale każda z nich ma własny kod i wycenę. Projekt nie zmienia zasad leczenia pacjenta, lecz porządkuje sposób, w jaki szpital raportuje wykonane świadczenie.

Katalog ryczałtów diagnostycznych NFZ – jak zmienia się rozliczanie programów lekowych

Drugim obszarem zmian jest katalog ryczałtów, czyli pakietów diagnostycznych, które towarzyszą leczeniu w programach lekowych. Projekt aktualizuje te ryczałty tak, aby odpowiadały rzeczywistym wymaganiom diagnostycznym współczesnych terapii.

Dla pacjenta te zmiany są praktycznie niewidoczne, ale dla szpitala oznaczają, że diagnostyka musi mieścić się w jasno określonym koszyku rozliczeniowym.

Katalog leków refundowanych w programach lekowych – zmiany od 2026 roku

Trzeci element to aktualizacja katalogu leków stosowanych w programach lekowych, wynikająca bezpośrednio z obwieszczenia refundacyjnego obowiązującego od 1 stycznia 2026 r. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: Nowa lista leków refundowanych od 1 stycznia 2026. 24 nowe terapie i kluczowe decyzje Ministerstwa Zdrowia

Projekt wprowadza nowe substancje czynne, usuwa lub modyfikuje te, których status refundacyjny uległ zmianie, przypisuje leki do konkretnych programów i sposobów rozliczania. To oznacza, że szpital może rozliczyć tylko te leki i w taki sposób, jaki wynika z aktualnego katalogu, nawet jeśli klinicznie terapia pozostaje taka sama jak wcześniej.

Dlaczego zmiany NFZ w programach lekowych mają znaczenie dla pacjentów i szpitali

Choć zmiany w katalogach dotyczą głównie rozliczeń, ich skutki są pośrednio odczuwalne także dla pacjentów. Od prawidłowego przypisania świadczenia, ryczałtu i leku zależy bowiem: czy dana placówka zdecyduje się realizować program, w jakim trybie będzie przyjmowany pacjent (hospitalizacja, jednodniówka, ambulatoryjnie) i czy proces kwalifikacji i monitorowania przebiegnie bez opóźnień formalnych. Projekt nie zmienia dostępu do terapii wprost, ale porządkuje „zaplecze” systemu, które decyduje o tym, jak sprawnie programy lekowe funkcjonują w praktyce.

Co to oznacza dla szpitali i poradni

Dla świadczeniodawców (czyli szpitali i poradni) projekt oznacza:

• konieczność ścisłego stosowania wzorów dokumentów,
• większy nacisk na terminową sprawozdawczość i monitorowanie efektów,
• jasne przypisanie programów do konkretnych zespołów koordynacyjnych.

Placówki, które już realizują programy lekowe, nie muszą zmieniać modelu pracy – ale błędy formalne mogą skutkować problemami z rozliczeniem lub kontynuacją terapii.

Ważne: na tym etapie projekt zarządzenia jeszcze nie obowiązuje. Jak informuje Narodowy Fundusz Zdrowia, dokument został skierowany do konsultacji i Centrala NFZ czeka na opinie oraz uwagi do 16 stycznia 2026 r. Dopiero po zakończeniu tego etapu i ewentualnych korektach projekt może zostać podpisany i wejść w życie.

Dalszy ciąg materiału pod wideo