Mleko kobiece to podstawa leczenia wcześniaków. MZ odrzuciło gotową strategię żywienia niemowląt i małych dzieci

• Eksperci podkreślają, że mleko kobiece jest podstawą opieki nad noworodkami urodzonymi przedwcześnie, zwłaszcza z bardzo niską i ekstremalnie niską masą urodzeniową
• Wcześniaki często wymagają wzmacniania pokarmu dodatkowymi kaloriami i składnikami odżywczymi. Obecnie w Polsce najczęściej stosuje się wzmacniacze na bazie mleka krowiego
• Dane z Europy Zachodniej i USA pokazują, że wzmacniacze oparte na mleku kobiecym przynoszą lepsze efekty kliniczne
• Choć banki mleka kobiecego odegrały kluczową rolę w opiece nad wcześniakami, to rozwój tych placówek w Polsce hamuje brak spójnych regulacji prawnych

Karmienie naturalne to podstawa opieki nad wcześniakami

Eksperci są zgodni co do tego, że karmienie naturalne jest najbardziej optymalnym sposobem żywienia noworodków, odgrywa ono szczególną rolę w opiece nad dziećmi urodzonymi przedwcześnie.

- Problem żywienia dzieci urodzonych przedwcześnie, hospitalizowanych na oddziałach intensywnej terapii, to złożone zagadnienie. W każdym przypadku rozpoczynamy od żywienia parenteralnego. Oczywiście, niezwykle ważne jest podanie tuż poi urodzeniu choćby kilku kropli mleka, bez względu na to jaką masę ciała po urodzeniu ma dziecko. Żywienie jest dla wcześniaków kluczowe, bo trudno w ich przypadku zabezpieczyć prawidłowe wzrastanie. Jeśli chodzi o dzieci z ekstremalnie niską masą ciała, poniżej 1 kg, w 80 proc. opuszczają one oddziały neonatologiczne z niedostateczną masą ciała. Standardy światowe i polskie rekomendacje absolutnie zalecają, poza karmieniem pokarmem własnym, dla dzieci, których mamy nie mogą karmić naturalnie, podawanie mleko z banków mleka kobiecego. Jest to oczywiście mleko pasteryzowane, ale jednak wciąż zawierające wiele czynników bioaktywnych - mówiła w Sejmie prof. Maria Borszewska-Kornacka podczas grudniowego posiedzenia parlamentarnego zespołu ds. matki i dziecka.

Jak dodała, naturalne karmienie wcześniaków bywa utrudnione także przez to, że wciąż nie wszystkie oddziały hospitalizujące dzieci urodzone przedwcześnie, są przystosowane do tego, by maluchom ciągle towarzyszyli w pobycie rodzice. W opiece nad wcześniakami stosuje też wzmacniacze mleka kobiecego, a więc m.in. dodatkowe porcje kalorii, białka, tłuszczy, witamin czy pierwiastków, co zabezpiecza dziecko zdrowotnie również długofalowo i sprzyja uzyskaniu optymalnej masy ciała. W recepturze tych wzmacniaczy stosowane jest przede wszystkim mleko krowie, ale np. w USA coraz częściej wykorzystuje się mleko kobiece z banków mleka kobiecego.

- Mleko kobiece, nawet to pasteryzowane, czyli poddane cieplnej obróbce, pochodzące z banków mleka kobiecego, ma zdecydowanie więcej wartości niż sztuczne mieszanki. Być może wzmacniacz oparty o mleko kobiece będzie wkrótce dostępny również w Polsce - podkreśliła prof. Maria Borszewska-Kornacka.

Nowa opcja terapeutyczna w opiece nad wcześniakami

W porównaniu do roku 2022 w 2024 r. liczba urodzeń zmniejszyła się z 305 tysięcy do 252 tys. Dla porównania w w 2017 r. w Polsce odnotowywaliśmy prawie 400 tysięcy urodzeń. 

- Noworodków urodzonych przedwcześnie jest zwykle ok. 7 proc. Poniżej 1 proc. to dzieci wymagające terapii żywieniowej. W Polsce to będzie ponad 2 tysiące dzieci. W ich przypadku karmienie to po prostu element leczenia - podkreślała prof. Maria Wilińska, specjalistka pediatrii i neonatologii z CMKP.

W realiach polskich oddziałów neonatologicznych mleko pochodzące z banków mleka kobiecego to zwykle pokarm alternatywny. Możliwość wzmacniania pokarmu matki wzmacniaczem na bazie mleka kobiecego istnieje obecnie w USA oraz w krajach Europy zachodniej.

- Ten wzmacniacz zaczęliśmy wdrażać powoli także w Polsce. Niestety, wciąż są takie oddziały, gdzie stosuje się mleko zastępcze w opiece nad wcześniakami, na szczęście nie są to przypadki częste - dodaje prof. Maria Wilińska.

Pierwszy bank mleka kobiecego powstał w 2012 r. Wtedy też powstała inicjatywa promująca wyłączne karmienie naturalne. W praktyce klinicznej pokarm kobiecy jest wzmacniany produktem wzmacniającym opartym o mleko krowie.

- To niewątpliwie zakłóca ideę wyłącznego karmienia naturalnego, ponieważ mamy tu do czynienia z białkami mleka krowiego, które nierzadko powodują objawy nietolerancji. Włączenie wzmacniacza opartego na mleku kobiecym jest też możliwe wcześniej. Dane niemieckie podkreślają, że wyłącznie karmienie wcześniaków pokarmem kobiecym, wraz ze wzmacniaczem opartym o mleko kobiece, prowadzi do bardzo dobrych efektów klinicznych.

Banki mleka kobiecego - dlaczego powstaje ich tak mało?

W Europie mleko kobiece przez bardzo długi czas pozostawało poza regulacjami prawnymi. Brak jednoznacznych regulacji został zidentyfikowany jako poważna bariera dla funkcjonowania i rozwoju banków mleka kobiecego. W odpowiedzi na te problemy Komisja Europejska rozpoczęła prace nad uregulowaniem tej kwestii. W 2022 roku opublikowano projekt rozporządzenia dotyczącego norm jakości i bezpieczeństwa substancji pochodzenia ludzkiego przeznaczonych do zastosowania u ludzi, wprowadzający kategorię SoHO, obejmującą również mleko kobiece.

- Jeśli chodzi o sytuację w Polsce, do dziś brak jest legalnej definicji mleka kobiecego. Nie jest ono objęte obowiązującymi regulacjami dotyczącymi krwi, tkanek i komórek. Istnieją wprawdzie przepisy odnoszące się do funkcjonowania banków mleka, jednak mają one charakter fragmentaryczny i są rozproszone w różnych aktach prawnych - poinformowała prof. Aleksandra Wesołowska, prezeska i współzałożycielka Fundacji Bank Mleka Kobiecego.

Zwróciła też uwagę na rolę banków mleka jako istotny element przygotowania do sytuacji kryzysowych.

- W 2022 roku powołano zespół do spraw przygotowania strategii żywienia niemowląt i małych dzieci w stanach kryzysowych. Intensywnie pracowaliśmy nad opracowaniem strategii, która obejmowała również dostęp do mleka z banków mleka - przypomniała.

Jak podkreśliła, strategia została przedłożona Ministerstwu Rozwoju i Zdrowia 1 stycznia 2024 roku, ale nie uzyskał akceptacji Marka Kosa, ówczesnego podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia. 

Fundacja Bank Mleka Kobiecego ma podpisane umowy z 16 szpitalami, gdzie funkcjonują baki mleka kobiecego.

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.