Leki na receptę kosztowały 29,6 mld zł. Ponad połowę zapłacili pacjenci

6 dni temu 16

Pacjenci w 2024 r. zapłacili za leki na receptę więcej niż NFZ, ponieważ z 29,6 mld zł całkowitych wydatków aż 16,3 mld zł pochodziło z ich kieszeni
Refundacja rosła szybciej niż wydatki pacjentów; NFZ zwiększył ją o 2,8 mld zł, podczas gdy dopłaty pacjentów wzrosły o 0,7 mld zł
Udział państwa w finansowaniu leków zwiększył się do 44,8 proc., ale nadal nie przewyższył wydatków ponoszonych przez pacjentów
W większości powiatów pacjenci pokrywają ponad połowę kosztów leków, a w dużych aglomeracjach ich udział sięga nawet 63 proc.
Największe wydatki na refundację generują choroby przewlekłe

NFZ zwiększa refundację szybciej niż rosną wydatki pacjentów

Według danych Ministerstwa Zdrowia przytoczonych w ostatnim raporcie Głównego Urzędu Statystycznego „Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.”, wartość sprzedaży leków na receptę wyniosła 29,6 mld zł, z czego 13,3 mld zł stanowiła refundacja.

Oznacza to wzrost wartości refundacji leków aż o 2,8 mld zł w porównaniu z rokiem wcześniejszym, przy znacznie wolniejszym wzroście dopłat ponoszonych przez pacjentów (+0,7 mld zł).

Efektem jest zmiana struktury finansowania rynku leków. Udział refundacji wzrósł z 40,4 proc. w 2023 r. do 44,8 proc. w 2024 r., co potwierdza stopniowe przesuwanie ciężaru finansowania farmakoterapii z budżetów domowych na środki publiczne. W przeliczeniu na jednego mieszkańca w 2024 r. refundacja wzrosła aż o 73 zł, podczas gdy dopłata pacjenta zwiększyła się o 21 zł. To różnica, która pokazuje, że to państwo wzięło na siebie główny ciężar wzrostu kosztów leków.

Tendencja utrzymywała się z resztą również w kolejnym roku. Jak wynika ze sprawozdania NFZ za III kwartał 2025 r., refundacja stanowiła jedno z większych obciążeń Funduszu: tylko do końca września ubiegłego roku koszty refundacji leków i wyrobów medycznych dostępnych w aptekach przekroczyły plan i wyniosły aż 8,7 mld zł.

Pacjent nadal finansuje większość leków

Mimo korzystnego trendu, dane nie pozostawiają wątpliwości: w skali kraju pacjenci wciąż płacą więcej niż NFZ. Średnia dopłata pacjenta do leków na receptę wyniosła w 2024 r. 434 zł na mieszkańca, wobec 353 zł refundacji. W typowym powiecie udział dopłat pacjentów w wartości sprzedanych leków przekracza połowę, a mediana tego wskaźnika wynosi około 54 proc.

Szczególnie wysoki udział dopłat obserwowany jest w dużych aglomeracjach, takich jak Warszawa czy powiat piaseczyński, gdzie pacjenci pokrywają nawet około 63 proc. wartości leków. Z kolei w części mniejszych powiatów udział finansowania publicznego jest relatywnie wyższy, co pokazuje, że dostępność refundacji i jej realne znaczenie różnią się istotnie w zależności od miejsca realizacji recept.

Sprzedaż skoncentrowana w miastach

Jednym z najbardziej wyraźnych wniosków z danych za 2024 r. jest silne zróżnicowanie przestrzenne refundacji.

Najwyższe wartości refundacji w przeliczeniu na mieszkańca notowane są w miastach na prawach powiatu, takich jak Zamość czy Krosno, podczas gdy w otaczających je powiatach wartości te należą do najniższych w kraju.

Nie oznacza to jednak, że mieszkańcy tzw. powiatów obwarzankowych zużywają mniej leków. Dane wskazują na koncentrację realizacji recept w większych ośrodkach miejskich, gdzie zlokalizowana jest infrastruktura medyczna: szpitale, poradnie specjalistyczne i apteki o największym obrocie. W praktyce więc refundacja „podąża” za miejscem realizacji recept, a nie za miejscem zamieszkania pacjenta.

Choroby przewlekłe napędzają wydatki

Struktura rynku leków refundowanych potwierdza dominującą rolę chorób przewlekłych. Ponad połowa wartości sprzedaży leków na receptę przypada na trzy grupy terapeutyczne, a dokładniej leki stosowane w:

chorobach przewodu pokarmowego i metabolizmu,
chorobach układu sercowo-naczyniowego
schorzeniach ośrodkowego układu nerwowego.

Po dodaniu kolejnych dwóch grup - leków stosowanych w chorobach układu oddechowego oraz krwi i układu krwiotwórczego - pięć kategorii odpowiada już za ponad 70 proc. rynku.

Właśnie w tych obszarach refundacja odgrywa bardzo ważną rolę w ograniczaniu barier finansowych dostępu do leczenia, zwłaszcza w kontekście starzenia się społeczeństwa i rosnącej liczby pacjentów z chorobami przewlekłymi.