Kamienie milowe, które miały znaczenie w 2025 r. WHO podsumowuje miniony rok w zdrowiu

• Światowa Organizacja Zdrowia podsumowała 2025 r.
• Według organizacji, upłynął on pod znakiem ogromnych osiągnięć i poważnych wyzwań dla globalnego zdrowia
• Jak ocenia, w obliczu poważnych cięć finansowych i rosnących zagrożeń dla nauki i solidarności, organizacja ta "nadal przewodziła i wspierała globalne działania mające na celu stawienie czoła największym wyzwaniom zdrowotnym naszych czasów".

Globalne zdrowie w obliczu wyzwań

WHO podsumowała 2025 r. wskazując na wyzwania, ale też jej osiągnięcia i podejmowane działania.

"Począwszy od przyjęcia przez rządy pierwszego na świecie Porozumienia pandemicznego i rozszerzenia dostępu do ratujących życie leków, aż po walkę z zagrożeniami zdrowotnymi związanymi ze zmianami klimatu, WHO potwierdziła zarówno centralną rolę dowodów w zdrowiu, jak i nasze trwałe znaczenie dla zdrowia wszystkich ludzi, na całym świecie" - podkreśla organizacja.

 Zwycięstwa w walce z chorobami

WHO wymienia m.in. "sukcesy w zakresie kontroli i eliminacji chorób" takie jak eliminację przenoszenia chorób z matki na dziecko i przypomina, że:

• Malediwy stały się pierwszym krajem, który osiągnął "potrójną eliminację" przenoszenia HIV, kiły i wirusowego zapalenia wątroby typu B z matki na dziecko
• Brazylia została uznana za kraj, który wyeliminował przenoszenie HIV z matki na dziecko, stając się najludniejszym krajem w Ameryce, który osiągnął ten historyczny kamień milowy

WHO wskazuje ponadto na eliminację jaglicy, śpiączki i ślepoty rzecznej:

• Burundi, Egipt i Fidżi wyeliminowały jaglicę, a Gwinea i Kenia – śpiączkę afrykańską
• Niger stał się pierwszym krajem afrykańskim, który wyeliminował ślepotę rzeczną

Globalny raport WHO na temat zaniedbanych chorób tropikalnych (NTD) pokazuje, że od 2010 roku o 32 proc. mniej osób wymaga leczenia NTD, a w 2023 roku leczeniem objętych było 867 milionów osób.

Sukcesy w walce z gruźlicą czy malarią

Ponadto organizacja zwraca uwagę na spadek liczby zgonów z powodu gruźlicy (TB); w regionach afrykańskich i europejskich WHO odnotowano spadek o 46 proc. i 49 proc. w ciągu ostatniej dekady. 

WHO informuje też o efektach walki z malarią; w 2025 roku Gruzja, Surinam i Timor Wschodni uzyskały certyfikaty krajów wolnych od malarii, a 7 kolejnych krajów w Afryce wprowadziło szczepionki przeciw malarii - kluczową interwencję dla przeżycia dzieci.

"Szersze zastosowanie nowych narzędzi do walki z malarią, w tym moskitier dwuskładnikowych i szczepionek rekomendowanych przez WHO, pomogło zapobiec około 170 milionom zachorowań i milionowi zgonów w 2024 roku" - podsumowuje WHO.

Dalsze zwiększanie skali programów szczepień

Wsparcie WHO umożliwiło też rozszerzanie programy szczepień, aby chronić przed chorobami takimi jak:

• zapalenie opon mózgowych,
• choroba pneumokokowa,
• polio,
• rotawirusy
• HPV (wirus brodawczaka ludzkiego – główna przyczyna raka szyjki macicy).

WHO alarmuje, że rośnie liczba zachorowań na odrę i szacuje się, że w 2024 roku liczba zakażeń wyniesie 11 milionów – prawie 800 tys. więcej niż przed pandemią w 2019 roku. Sposobem na powstrzymanie transmisji jest objęcie co najmniej 95 proc. populacji dwiema dawkami szczepionki przeciwko odrze. 

Zdrowsze życie, jednak wyzwań wciąż wiele

Raport WHO "World Health Statistics 2025" wykazał, że dzięki ograniczeniu palenia tytoniu, czystszemu powietrzu oraz lepszej wodzie i warunkom sanitarnym 1,4 miliarda ludzi cieszy się zdrowszym życiem.

Ponadto spada liczba zachorowań na HIV i gruźlicę, a coraz mniej osób wymaga leczenia zaniedbanych chorób tropikalnych.

Pomimo tych sukcesów, postęp w zwiększaniu zasięgu podstawowych usług zdrowotnych i ochrony w nagłych wypadkach wciąż pozostaje w tyle. "Liczba zgonów matek i dzieci nie spada wystarczająco szybko, aby osiągnąć globalne cele. Po dwóch dekadach znaczących postępów, niedoinwestowanie w podstawową opiekę zdrowotną i luki w usługach, takich jak szczepienia i bezpieczny poród, hamują postęp" - ocenia organizacja.

Wskazuje, że cięcia w finansowaniu w 2025 roku poważnie zakłóciły świadczenie usług, takich jak opieka okołoporodowa, szczepienia, profilaktyka HIV i nadzór nad chorobami.

Kryzys kadrowy w ochronie zdrowia

WHO prognozuje globalny niedobór 11,1 miliona pracowników służby zdrowia do 2030 roku.

Stanie się tak mimo że liczba pielęgniarek na całym świecie wzrosła do prawie 30 milionów, ponieważ istnieją znaczne nierówności między krajami. "Wzmocnienie i wsparcie kadry pielęgniarskiej jest kluczem do zwiększenia dostępu do opieki i poprawy jej jakości w wielu placówkach" - ocenia WHO.

Historyczne zaangażowanie w walkę z chorobami niezakaźnymi i na rzecz zdrowia psychicznego

Organizacja ocenia, że 2025 rok był wyjątkowy dla globalnej działalności na rzecz zdrowia psychicznego i chorób niezakaźnych.

"Choroby niezakaźne, w tym choroby układu krążenia, nowotwory, cukrzyca i przewlekłe choroby układu oddechowego, a także zaburzenia zdrowia psychicznego, są główną przyczyną zgonów, chorób i niepełnosprawności. Ponad 75 proc. zgonów niezwiązanych z pandemią jest związanych z chorobami niezakaźnymi i problemami ze zdrowiem psychicznym, a aż 86 proc. przedwczesnych zgonów ma miejsce w krajach o niskich i średnich dochodach" - przypomina WHO.

Przypomina też, że podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ światowi przywódcy przyjęli najsilniejszą jak dotąd deklarację polityczną dotyczącą chorób niezakaźnych i zdrowia psychicznego. Deklaracja wyznacza nową wizję opartą na ambitnych, przyspieszonych celach do 2030 roku: 150 milionów mniej palaczy tytoniu, 150 milionów więcej osób z kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym i 150 milionów więcej osób z dostępem do opieki psychiatrycznej.

WHO przewodzi inicjatywie WHO 3 by 35, śmiałemu globalnemu przedsięwzięciu, którego celem jest ograniczenie spożycia trzech szkodliwych produktów – tytoniu, alkoholu i napojów słodzonych – poprzez podniesienie podatków, które mogłoby przynieść 1 bilion dolarów dochodów publicznych do 2035 roku. 

Zatrzymywanie kryzysów zanim się rozpoczną
Centrum WHO ds. Wywiadu Pandemicznego i Epidemicznego w Berlinie nieustannie wprowadza innowacje, aby pomóc krajom w przygotowaniu się na sytuacje kryzysowe. Najnowszym osiągnięciem jest uruchomienie zaktualizowanej wersji platformy opartej na sztucznej inteligencji do wczesnego wykrywania zagrożeń zdrowia publicznego na całym świecie – systemu Epidemic Intelligence from Open Sources.

System ten, z którego korzysta ponad 110 krajów oraz 30 organizacji i sieci, umożliwia zespołom zdrowia publicznego szybką identyfikację nowych zagrożeń dla zdrowia i monitorowanie bieżących zdarzeń, związanych z konfliktami, zmianami klimatu, czy nowymi lub ponownie pojawiającymi się patogenami. W 2025 roku WHO oceniła i zweryfikowała około 500 zagrożeń dla zdrowia na podstawie 1,2 miliona wykrytych sygnałów. WHO współpracowała z krajami, aby zareagować na 450 z tych zdarzeń, zapobiegając rozprzestrzenianiu się chorób i ratując życie.

Aby lepiej przygotować kraje do reagowania, WHO zwołuje spotkania naukowców, badaczy i ekspertów technicznych w celu przyspieszenia opracowywania testów, metod leczenia i szczepionek. Jednym z konkretnych przykładów jest WHO BioHub , system, za pośrednictwem którego kraje udostępniają sobie materiały biologiczne o potencjale epidemicznym i pandemicznym, aby rozwijać badania i przygotowywać się na sytuacje kryzysowe. W tym roku BioHub dodał do swojej kolekcji wirusy MERS i Oropouche.
Uzupełnieniem tego był projekt R&D Blueprint for Epidemics, w którym wykorzystano wiedzę ekspercką z całego świata, aby nadać priorytet badaniom naukowym i wyeliminować luki w zakresie gotowości na zwalczanie patogenów wysokiego ryzyka, w tym ptasiej grypy, gorączki doliny Rift, choroby Oropouche i wirusa Ebola.

Nowe krajowe ramy ostrzegania i reagowania na zagrożenia zdrowia publicznego pomagają krajom wykrywać ogniska choroby w ciągu 7 dni i podejmować wczesne działania zaradcze w ciągu 14 dni.

Ćwiczenie Polaris, globalna symulacja z udziałem 15 krajów, trafiło na pierwsze strony gazet, ale było tylko jednym z około 50 ćwiczeń symulacyjnych przeprowadzonych przez zespoły WHO. Ćwiczenia te pomagają WHO i partnerom testować i ulepszać nasze systemy, aby działały sprawniej w czasie kryzysu.

W tym roku weszły w życie również zmiany w Międzynarodowych Przepisach Zdrowotnych , które obejmują wprowadzenie nowego poziomu alarmowego „stanu zagrożenia pandemicznego”, mającego na celu zacieśnienie współpracy. Najnowsze zmiany stanowią odnowione globalne zobowiązanie do współpracy w obliczu zagrożeń zdrowia publicznego, ukształtowane przez ciężko zdobyte doświadczenia związane z pandemią COVID-19.
 
 
 
 
Symulowana ewakuacja pacjenta z wysokim ryzykiem zakażenia przy użyciu EpiShuttle w ramach ćwiczeń na pełną skalę, mających na celu wzmocnienie zdolności reagowania kryzysowego w zakresie ochrony zdrowia w Ugandzie. © WHO / Aidah Nanyonjo
 
 
Szybka reakcja na epidemię
Kiedy w styczniu 2025 roku w Ugandzie pojawiła się choroba wirusowa Sudanu, WHO umożliwiła rozpoczęcie badań klinicznych nowej szczepionki w ciągu czterech dni – najszybciej w historii epidemii. WHO wspierała również rządy i partnerów w reagowaniu na ogniska choroby wirusowej Marburg w Zjednoczonej Republice Tanzanii i Etiopii.

4 września Demokratyczna Republika Konga ogłosiła wybuch epidemii Eboli. Szybkie rozmieszczenie 112 ekspertów i ratowników pierwszej linii, ponad 150 ton zaopatrzenia medycznego i sprzętu oraz zaszczepienie ponad 47 000 osób pozwoliło na skuteczne opanowanie epidemii w ciągu 6 tygodni. Po raz pierwszy w historii epidemii wdrożono innowacyjną jednostkę leczenia, opracowaną we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO), Światowym Programem Żywnościowym (WFP) i partnerami, co znacząco poprawiło jakość opieki nad pacjentami.

Następnego dnia, 5 września, Dyrektor Generalny WHO ogłosił, że wzrost liczby zakażeń MPox nie stanowi już zagrożenia zdrowia publicznego o zasięgu międzynarodowym. W 11 krajach afrykańskich, gdzie odnotowano 80% globalnych zakażeń MPox, wprowadzono ponad 1,1 miliona dawek szczepionki, aby chronić osoby z grup wysokiego ryzyka.
Zmiany klimatyczne, konflikty i brak infrastruktury zapewniającej bezpieczną wodę i sanitację nadal przyczyniają się do wzrostu liczby epidemii cholery. W 2025 roku ponad pół miliona ludzi w 32 krajach zostało zakażonych, a ponad 7000 osób zmarło na cholerę – chorobę, której można zapobiegać i którą można leczyć. WHO wspierała kraje w monitorowaniu, leczeniu i zapobieganiu tej chorobie, między innymi poprzez dostarczanie niezbędnych środków medycznych i doustnych szczepionek przeciw cholerze z globalnego zapasu awaryjnego.

Międzynarodowa Grupa Koordynacyjna ds. Dostępu do Szczepień zatwierdziła ponad 61 milionów dawek szczepionek przeciwko cholerze, Eboli, żółtej febrze i zapaleniu opon mózgowych w ramach reagowania kryzysowego w 19 krajach.

Zapewnianie opieki ratującej życie
Katastrofy wpłynęły na zdrowie ludzi w wielu częściach świata. WHO dostarczała leki, pomagała w utrzymaniu szpitali, włączała się w kampanie szczepień i dbała o to, by ludzie nadal mieli dostęp do regularnej opieki zdrowotnej – ponieważ dzieci wciąż muszą się rodzić, zawałów serca wciąż trzeba unikać, a cukrzycę wciąż trzeba leczyć, nawet w nagłych wypadkach.

W tym roku z funduszu WHO na wypadek sytuacji nadzwyczajnych szybko udostępniono 29 milionów dolarów amerykańskich na pomoc w sytuacjach kryzysowych w 30 krajach.

Przez cały rok 2025, pomimo niezwykle trudnych warunków pomocy humanitarnej, WHO nadal zapewniała ratującą życie opiekę ludziom w jednych z najbardziej niedostępnych i niebezpiecznych miejsc na świecie. Współpracowaliśmy z partnerami, aby utrzymać niezbędną opiekę, przywrócić szczepienia oraz zapewnić opiekę pourazową i inne usługi medyczne, w tym opiekę okołoporodową i niezbędne leki dla osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca. Wspierane przez WHO zespoły ratownictwa medycznego udzieliły 1,6 miliona konsultacji w najtrudniejszych okolicznościach.

W odpowiedzi na trzęsienia ziemi, które nawiedziły Mjanmę, WHO dostarczyła 170 ton leków, sprzętu medycznego i namiotów, aby zwiększyć liczbę miejsc w szpitalach przeciążonych napływem pacjentów. WHO koordynowała również rozmieszczenie ponad 20 zespołów ratownictwa medycznego na miejscu.
Konflikt zdewastował służbę zdrowia w Demokratycznej Republice Konga, Strefie Gazy, na Haiti, w Syrii, Sudanie i na Ukrainie. Do 17 grudnia odnotowano łącznie 1283 ataki na placówki służby zdrowia – na personel, pacjentów, zaopatrzenie i karetki pogotowia – w ciągu roku, w wyniku których zginęło 1980 osób, a 1163 zostało rannych wśród pracowników służby zdrowia i pacjentów.

W Strefie Gazy, od początku konfliktu w październiku 2023 roku, WHO dostarczyła ponad 2500 ton metrycznych zaopatrzenia medycznego i 18 milionów litrów paliwa do szpitali, karetek pogotowia i partnerów w dziedzinie zdrowia. WHO koordynowała również działania ponad 80 partnerów w ramach Klastra Zdrowia, którzy udzielili blisko 15 milionów konsultacji medycznych w Strefie Gazy. Organizacja priorytetowo potraktowała przywrócenie kluczowych usług medycznych – odbudowę szpitali (utrzymanie przynajmniej częściowej funkcjonalności około połowy z 36 szpitali), rozmieszczenie zespołów ratownictwa medycznego oraz wsparcie ponad 8000 ewakuacji pacjentów w stanie krytycznym do 30 krajów. Od października 2025 roku zawieszenie broni nadal obowiązuje, ale potrzeby w zakresie opieki zdrowotnej pozostają ogromne. WHO wspiera odbudowę i odbudowę systemu opieki zdrowotnej, otwierając 27 nowych placówek medycznych.

Globalna Sieć Alarmowania i Reagowania na Epidemię (GOARN) obchodziła 25-lecie istnienia. Sieć, zrzeszająca ponad 300 instytucji, oddelegowała w tym roku ponad 160 ekspertów do wsparcia reagowania kryzysowego, zapewniając niezbędną wiedzę tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna.
 
 
 
 
WHO poparła ewakuację medyczną pacjentów z Gazy. © WHO
 
 
 
Patrząc w przyszłość
Wraz z rozpatrzeniem przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia aneksu do Porozumienia Pandemicznego WHO dotyczącego dostępu do pandemii i podziału korzyści oraz spotkaniem Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie zapobiegania pandemiom, gotowości i reagowania na nie, państwa mają historyczną szansę na wzmocnienie globalnego bezpieczeństwa zdrowotnego w 2026 r. poprzez ustanowienie sprawiedliwego, szybkiego i globalnie uzgodnionego systemu dostępu do szczepionek i innych innowacji medycznych.

Wkraczając w rok 2026 w ramach Czternastego Ogólnego Programu Pracy, WHO podtrzymuje swoje zobowiązanie wobec wizji określonej w 1948 r.: najwyższy możliwy do osiągnięcia standard zdrowia – nie jako przywilej dla niektórych, lecz jako prawo dla wszystkich.

Wspólnie, dzięki nauce, rozwiązaniom i solidarności, możemy zbudować zdrowszą, bezpieczniejszą i pełną nadziei przyszłość dla wszystkich.

 
 
--

W dniu 27 grudnia 2025 r. tekst w sekcji „Zdrowsze życie” został zaktualizowany zgodnie z poniższą informacją. 

„Pomimo trudności finansowych, globalna odpowiedź na epidemię HIV nabrała nowego rozpędu dzięki zatwierdzeniu przez WHO stosowania lenakapawiru w formie zastrzyków dwa razy do roku w leczeniu i profilaktyce HIV”.

zostało zmienione na: 

„Pomimo trudności finansowych, globalna odpowiedź na epidemię HIV nabrała nowego rozpędu dzięki zatwierdzeniu przez WHO stosowania lenakapawiru w formie zastrzyków dwa razy do roku w celu zapobiegania HIV”.

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.