Jak w 2026 r. zdobyć 2 dni wolnego lub 16 godzin za nagłe sytuacje rodzinne – poradnik dla pracowników

2 dni wolnego albo 16 godzin – kiedy przysługuje zwolnienie z powodu siły wyższej w 2026 r.

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do zwolnienia od pracy z tytułu działania siły wyższej w wymiarze 2 dni lub 16 godzin w każdym roku kalendarzowym. Oznacza to, że niewykorzystane zwolnienie nie przechodzi na kolejny rok. Uprawnienie to wynika z art. 148¹ Kodeksu pracy i funkcjonuje niezależnie od urlopu wypoczynkowego.

Z takiego zwolnienia można skorzystać wyłącznie wtedy, gdy łącznie wystąpią określone okoliczności. Chodzi o nagłe zdarzenie mające charakter siły wyższej, które dotyczy pilnych spraw rodzinnych, spowodowanych np. chorobą lub wypadkiem, oraz wymaga natychmiastowej obecności pracownika.

Ustawodawca celowo nie stworzył zamkniętego katalogu sytuacji rodzinnych, które uzasadniają skorzystanie z tego uprawnienia. Oznacza to, że każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem jej nagłości i rzeczywistej potrzeby interwencji pracownika.

Co istotne, Kodeks pracy nie nakłada na pracownika obowiązku szczegółowego opisywania zdarzenia, które było podstawą zwolnienia. Wystarczające jest samo wskazanie, że nieobecność wynika z działania siły wyższej w pilnej sprawie rodzinnej.

Śnieg, mróz, wiatr – dlaczego nie możesz liczyć na zwolnienie z powodu pogody

Choć zimowa aura potrafi pokrzyżować plany i utrudnić codzienne obowiązki, w świetle przepisów prawa pracy warunki pogodowe, takie jak śnieg, mróz czy silny wiatr, nie stanowią tzw. siły wyższej. Jak już wspomniano, zwolnienie od pracy z tego tytułu przysługuje wyłącznie w sytuacjach nagłych, nieprzewidzianych i niezależnych od pracownika – najczęściej związanych z pilnymi sprawami rodzinnymi, chorobą lub wypadkiem.

Oznacza to, że spóźnienie się do pracy z powodu opadów śniegu czy trudnych warunków na drogach nie daje prawa do skorzystania ze zwolnienia w wymiarze 2 dni lub 16 godzin przewidzianego w art. 148¹ Kodeksu pracy. Pracownik w takich sytuacjach powinien szukać innych sposobów usprawiedliwienia nieobecności – np. wykorzystania urlopu wypoczynkowego czy urlopu na żądanie.

Ważny pierwszy wniosek o zwolnienie z powodu siły wyższej 2026

O formie wykorzystania zwolnienia z powodu siły wyższej pracownik rozstrzyga już przy pierwszym wniosku złożonym w danym roku kalendarzowym. Jeżeli zdecyduje się np. na rozliczenie w dniach, nie będzie mógł później przejść na rozliczenie godzinowe. Wybrany sposób obowiązuje do końca roku, niezależnie od liczby kolejnych wniosków.

Zasada ta pozostaje aktualna także w przypadku zmiany miejsca zatrudnienia – niewykorzystana część zwolnienia oraz wybrana forma jego rozliczania „przechodzą” do nowego pracodawcy.

Wniosek o zwolnienie z powodu siły wyższej 2026

Zgłoszenie zamiaru skorzystania ze zwolnienia z tytułu siły wyższej powinno nastąpić najpóźniej w dniu nieobecności w pracy. Po otrzymaniu takiego wniosku pracodawca jest zobowiązany udzielić zwolnienia.

Kodeks pracy nie narzuca konkretnej formy złożenia wniosku. Oznacza to, że pracownik może przekazać go w sposób dowolny – na piśmie, mailowo, przez system kadrowy, a nawet w formie krótkiej wiadomości tekstowej sms, o ile pozwala ona na identyfikację osoby składającej wniosek.

Przepisy nie wymagają również przedstawiania żadnych zaświadczeń ani dokumentów potwierdzających zdarzenie. Pracownik nie ma też obowiązku szczegółowego opisywania okoliczności, które uzasadniają skorzystanie ze zwolnienia – wystarczające jest samo zgłoszenie potrzeby jego wykorzystania.

Wynagrodzenie za zwolnienie z powodu siły wyższej w 2026 r.

Korzystanie ze zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej nie oznacza całkowitej utraty wynagrodzenia. Pracownik zachowuje prawo do połowy swojej pensji za czas tej usprawiedliwionej nieobecności.

Przy wyliczaniu wynagrodzenia za okres zwolnienia od pracy spowodowanego siłą wyższą w nagłych sprawach rodzinnych obowiązują reguły analogiczne do tych stosowanych przy urlopie wypoczynkowym. Odmiennie traktuje się jednak składniki zmienne – ich średnia ustalana jest wyłącznie na podstawie miesiąca, w którym wystąpiła nieobecność w pracy.

Jeżeli natomiast pracownik korzystający ze zwolnienia na podstawie art. 148¹ § 1 Kodeksu pracy otrzymuje jedynie stałe wynagrodzenie określone w umowie o pracę, to właśnie ta kwota stanowi podstawę do ustalenia świadczeń, w tym podstawy wymiaru zasiłku.

Zwolnienie z powodu siły wyższej dla pracowników w niepełnym wymiarze czasu pracy 2026

W przypadku zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy liczba godzin zwolnienia od pracy ustalana jest proporcjonalnie do wymiaru etatu. Na przykład pracownik zatrudniony na pół etatu ma prawo do 8 godzin zwolnienia. W sytuacji, gdy wynik proporcjonalny daje niepełną godzinę, zaokrągla się ją w górę do pełnej godziny.

Co po powrocie do pracy?

Po zakończeniu zwolnienia pracodawca powinien przywrócić pracownika na zajmowane wcześniej stanowisko. Jeśli z przyczyn organizacyjnych nie jest to możliwe, musi zaproponować mu inne stanowisko o porównywalnym charakterze, przy zachowaniu co najmniej takich samych warunków zatrudnienia. Pracownik nie może więc zostać skierowany do pracy na gorszych zasadach niż przed rozpoczęciem zwolnienia.

Podstawa prawna

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277)