119 ułatwień już obowiązuje. Co realnie zmieniła inicjatywa „SprawdzaMy” i co jeszcze przed nami?

Prawo, które wreszcie działa w praktyce - SprawdzaMy

Jak podkreśla prof. Wajda, prawo najlepiej rozumie się nie z książek, lecz w działaniu. I właśnie ta praktyczna strona była fundamentem „SprawdzaMy”. Postulaty nie powstawały przy biurku, ale wynikały z realnych problemów zgłaszanych przez obywateli, przedsiębiorców i organizacje.

Z ponad 500 zgłoszonych pomysłów 119 już weszło w życie. To dużo, zwłaszcza że inicjatywa działa niespełna rok.

Domniemanie niewinności podatnika. Zmiana Ordynacji podatkowej

Za największy przełom prof. Wajda uznaje nowelizację Ordynacji podatkowej. W skrócie: wszelkie wątpliwości w postępowaniu podatkowym mają być rozstrzygane na korzyść podatnika.

Brzmi oczywiście, ale do niedawna wcale tak nie było. Administracja skarbowa działa wyłącznie w granicach jasno zapisanych przepisów. Skoro zasada ta nie była wprost wpisana do ustawy, w praktyce nie funkcjonowała.

Dziś ciężar dowodu został realnie przesunięty na urząd. To zmiana, którą przedsiębiorcy i obywatele odczują bezpośrednio, zwłaszcza w sporach z fiskusem.

Milcząca zgoda załatwia sprawy. Koniec z wiecznym czekaniem

Drugim rozwiązaniem, które może zmienić sposób działania administracji, jest tzw. milcząca zgoda. Jeśli urząd nie wyda decyzji w określonym terminie, sprawa zostaje uznana za załatwioną pozytywnie.

To odpowiedź na jedną z największych bolączek państwa: przewlekłość postępowań. W wielu sprawach, po poprawnym złożeniu wniosku, po upływie np. 60 dni obywatel lub przedsiębiorca zyskuje pewność prawną.

Dla inwestorów oznacza to coś kluczowego: przewidywalność. Projekty stają się „bankowalne”, bo wiadomo, od kiedy można legalnie działać.

Prościej w budowlance. Legalizacja samowoli budowlanych

Zmiany objęły także prawo budowlane, od lat krytykowane za nadmierną złożoność. Jednym z wprowadzonych rozwiązań jest szybsza i prostsza legalizacja samowoli budowlanych.

Jeśli obiekt stoi od wielu lat i nie stwarza zagrożenia, procedura jego zalegalizowania ma być krótsza i bardziej przewidywalna. Jednocześnie urzędy zostały związane krótszymi terminami na ewentualne wydanie nakazu rozbiórki.
To podejście bardziej realistyczne niż bezwzględne trzymanie się formalizmów sprzed dekad.

Szybsze sądy, krótsze wpisy, mniej formalności

Na liście zmian znalazły się też rozwiązania pozornie techniczne, ale bardzo odczuwalne w praktyce:

• szybsza rejestracja firm w KRS,
• uproszczone i przyspieszone wpisy w księgach wieczystych,
• większe wykorzystanie narzędzi cyfrowych w postępowaniach sądowych i administracyjnych.

W przypadku nieruchomości skrócenie czasu między transakcją a wpisem hipoteki oznacza realne oszczędności dla kredytobiorców.

Samochody autonomiczne. Prawo goni technologię

„SprawdzaMy” dotknęło też obszaru nowych technologii. Pod koniec ubiegłego roku zmieniono przepisy umożliwiające testowanie pojazdów autonomicznych w ruchu drogowym.
Wcześniej wymagano m.in. zgody wszystkich właścicieli nieruchomości przy drodze testowej, co w praktyce blokowało rozwój takich projektów w Polsce.

Podobne problemy dotyczą dronów, które mogłyby służyć np. do transportu medycznego. Prawo wciąż jest w dużej mierze analogowe, podczas gdy rzeczywistość już dawno stała się cyfrowa. Inicjatywa deregulacyjna ma ten dystans stopniowo zmniejszać.

Dlaczego tylko 119 z ponad 500?

Choć liczba wdrożonych postulatów robi wrażenie, naturalnie pojawia się pytanie: co z resztą?
Zdaniem prof. Wajdy to nie kwestia złej woli, lecz samej konstrukcji procesu legislacyjnego. Każda zmiana wymaga czasu, uzgodnień i nowelizacji obowiązujących aktów prawnych. Deregulacja rzadko polega na prostym „skreśleniu” przepisu.
W jego ocenie, gdybyśmy rozmawiali za rok, liczba wdrożonych postulatów byłaby znacznie bliższa 300 niż 119.

Deregulacja – czy będzie druga tura?

Druga faza inicjatywy „SprawdzaMy” ma ruszyć w najbliższych miesiącach. Twórcy zachęcają do zgłaszania kolejnych absurdów dnia codziennego, takich, które nikomu nie służą, a generują koszty, stres i stracony czas.

Jak podkreśla prof. Wajda, każda nawet punktowa zmiana ma znaczenie. Bo to właśnie z takich drobnych ułatwień składa się realnie przyjazne państwo.